Maldiv orollarida politsiya muxolif Adhadhu Online nashrining ofisiga reyd o‘tkazdi va uning muharrirlariga sayohatni taqiqladi. Bunga sabab – Prezident Mohamed Muizzuni sobiq yordamchisi bilan ishqiy munosabatda ayblagan hujjatli film e’lon qilingani.
Hukumat seshanba kuni ushbu amaliyotni qonuniy javob sifatida himoya qildi. Muizzu bu ayblovlarni “asossiz yolg‘on” deb atagan edi. Ichki ishlar vaziri Ali Ihusaan X’dagi postida politsiya “soxta [zinokorlik] ayblovlari bo‘yicha tergov o‘tkazish va nashrga reyd uyushtirishda haqli” ekanini ta’kidladi.
Reyd dushanba kuni kechqurun, Muizzu “bunday yolg‘on ma’lumotlarni tarqatgan barcha shaxslarga qarshi choralar ko‘rishni” so‘raganidan bir necha soat o‘tib amalga oshirildi. Politsiya noutbuklar va saqlash qurilmalarini musodara qildi.
“Aisha” nomli hujjatli film 28-mart kuni Adhadhu’ning X va Facebook akkauntlarida e’lon qilingan bo‘lib, unda anonimlashtirilgan ayol Muizzu bilan jinsiy aloqada bo‘lganini da’vo qilgan. Ayolning so‘zlariga ko‘ra, u 22 yoshli yolg‘iz ona bo‘lib, ishqiy munosabat o‘tgan yili Prezident devoniga administrator sifatida ishga kirganidan keyin boshlangan.
Hujjatli film 4-aprelda bo‘lib o‘tgan konstitutsiyaviy referendumdan bir necha kun oldin chiqarilgan. Unda saylovchilarning 69 foizi hukumatning prezidentlik va parlament saylov sikllarini birlashtirish taklifini rad etgan. Tanqidchilar bu reja mamlakatdagi nazorat va muvozanatni zaiflashtirishi mumkinligini aytgan edi.
Adhadhu’ga qarshi reyd press erkinligi bo‘yicha xavotirlar kuchaygan bir paytda sodir bo‘ldi. O‘tgan yil sentyabrida qabul qilingan media qonuni hukumat tarafdorlari bilan to‘ldirilgan komissiya tuzib, unga nashrlarni jarimaga tortish, to‘xtatib qo‘yish va yopish vakolatini bergan edi.
Yangi tartibga soluvchi organning xati va politsiya razvedka hisoboti dushanba kungi qidiruv orderiga asos bo‘lgan. Order nashr va uning xodimlarini “qazf” (zinokorlikni yolg‘on ayblash)da ayblagan. Bu jinoyat bir yilu yetti oylik qamoq va 80 darra bilan jazolanadi.
Adhadhu bosh direktori Husayn Fiyaz Moosa sayohat taqiqiga uchragan va politsiya harakatlarini press erkinligiga hujum deb atagan. “Bu hukumatning buyrug‘i bilan, uning ta’siri ostida, bevosita ishimizni to‘xtatish uchun qilinmoqda”, dedi u Al Jazira’ga.
To‘rt soatlik qidiruv davomida politsiya jurnalistlar, marketing xodimlari va ma’murlarning noutbuklarini, shuningdek, qattiq disklar va fleshkalarni musodara qilgan. Fiyazning so‘zlariga ko‘ra, sud orderi faqat binoni ko‘zdan kechirish va tekshirishga ruxsat bergan edi.
Alohida jinoiy sud orderi Fiyaz va muharrir Hasan Mohamedga 26-iyulgacha sayohat taqiqi qo‘ygan va ularning pasportlarini muzlatib qo‘ygan. Order politsiya razvedka hisobotiga asoslanib, ikkovi mamlakatdan qochishni rejalashtirayotganini da’vo qilgan.
Fiyaz, reyddan biroz oldin chet eldan qaytgan, bu buyruqning asossiz ekanini ta’kidladi. U hujjatli film e’lon qilinganidan keyin to‘rt hafta davomida politsiya hech qanday savol bilan murojaat qilmaganini aytdi.
Ikki muharrir chorshanba kuni politsiyaga kelish uchun chaqirilgan. Fiyaz tergov Adhadhu ishini to‘xtata olmasligini aytdi: “Hukumat Adhadhu yangiliklarini to‘xtatmoqchi bo‘lsa ham, bizning ovozimiz va qalamimiz o‘chirilmaydi.”
Adhadhu’ga reyd Maldiv orollaridagi birinchi bunday holat emas. 2016-yilda Maldives Independent sayti ofisi qidirilgan, shu davrda ikki telekanal efirdan o‘chirilgan. Ammo “qazf”ning jinoiy maqsadda qo‘llanilishi va jurnalistlarning kompyuterlari va saqlash qurilmalarining ommaviy musodara qilinishi misli ko‘rilmagan holatdir.
Jurnalistlarni Himoya Qilish Qo‘mitasi (CPJ) seshanba kuni hukumatni musodara qilingan jihozlarni qaytarishga va sayohat taqiqlarini bekor qilishga chaqirdi. CPJ’ning Osiyo-Tinch okeani dasturi koordinatori Kunal Majumder “Adhadhu’ga reyd va sayohat taqiqlari diniy va milliy manfaatlar niqobi ostida tergov jurnalistikasini jinoiylashtirishga urinishdir”, dedi.
Maldiv Jurnalistlar Assotsiatsiyasi ham xavotir bildirdi: “Hukumat aniq qizil chiziqni kesib o‘tmoqda. Biz jurnalistlarni qo‘rqitish va press erkinligini bostirishni darhol to‘xtatishni talab qilamiz.”
Source: www.aljazeera.com