London universitet kolleji va Yaponiyaning Toxoku universiteti olimlari tomonidan oʻtkazilgan soʻnggi ilmiy kuzatuvlar shuni koʻrsatadiki, tovushlar orasidagi nozik farqlarni ilgʻay oladigan kishilar xorijiy til tovushlarini ancha aniqroq ajrata oladi. Mazkur tadqiqot natijalari notanish talaffuzni oʻzlashtirish jarayonida insonning eshitish sezgirligi qanchalik muhim oʻrin tutishini koʻrsatib berdi.
Tajriba jarayonida ingliz tilini oʻrganayotgan 67 nafar yaponiyalik talaba ishtirok etdi. Dastlabki bosqichda tadqiqotchilar ishtirokchilarning nutqqa aloqador boʻlmagan turli tovushlardagi balandlik, davomiylik va boshqa nozik farqlarni qanchalik yaxshi sezishini maxsus testlar yordamida tekshirib koʻrdilar.
Shundan soʻng, ishtirokchilarga ingliz tilidagi 'cat' va 'cup' soʻzlarida uchraydigan /æ/ hamda /ʌ/ unlilarini oʻzaro farqlash vazifasi yuklatildi. Maʼlumki, yapon tilida bu tovushlarning bevosita muqobili mavjud emas. Ushbu murakkab topshiriq bajarilayotgan vaqtda funksional magnit-rezonans tomografiyasi (fMRT) qurilmalari yordamida ularning miya faoliyati diqqat bilan kuzatib borildi.
Olingan natijalarga koʻra, eshitish aniqligi yuqori boʻlgan ishtirokchilar xorijiy tovushlarni tinglagan paytda miyaning nutqni qayta ishlash uchun masʼul boʻlgan chap sensomotor sohasini kamroq ishga solgani aniqlandi. Ularning miya faolligi koʻrsatkichlari xuddi nutqqa aloqador boʻlmagan oddiy tovushlarni tahlil qilish paytidagidek holatni namoyon etdi.
Tadqiqotchilarning taʼkidlashicha, bunday toifadagi kishilar notanish tovushlarni darhol oʻz ona tilidagi tanish tovushlarga moslashtirishga urinmaydilar. Ular tovushning oʻziga xos xususiyatlariga koʻproq eʼtibor qaratadilar, bu esa ona tilida allaqachon shakllanib ulgurgan talaffuz odatlarining salbiy taʼsirini sezilarli darajada kamaytirishi mumkin.
Shu bilan birga, eshitish aniqligi pastroq boʻlgan ishtirokchilar notanish tovushlarni farqlash jarayonida oʻz ona tilining anʼanaviy fonetik qoliplariga koʻproq tayanishgani maʼlum boʻldi. Mualliflar xorijiy tilni oʻrganishda anʼanaviy lugʻat yodlash va grammatikani oʻzlashtirish bilan bir qatorda, tovushlar orasidagi mayda farqlarni eshitish qobiliyatini ham rivojlantirish foydali boʻlishi mumkinligini taʼkidlashmoqda.
Biroq mutaxassislar ushbu tadqiqot faqatgina xorijiy nutq tovushlarini farqlash masalasiga bagʻishlanganini eslatib oʻtdilar. U til oʻrganishdagi barcha zarur qobiliyatlar tugʻma ekanini yoki maxsus eshitish mashqlari kelgusida lugʻat va grammatikani oʻrganish jarayonini toʻlaqonli almashtira olishini isbotlamaydi.
Source: kun.uz