Valyuta
  • Yuklanmoqda...
Ob-havo
  • Yuklanmoqda...
Havo sifati (AQI)
  • Yuklanmoqda...

Kembrij lug‘ati (Cambridge Dictionary) 2026-yil so‘zi sifatida „human“ (insoniy) sifatini e’lon qildi va bu haqda lug‘atning rasmiy saytida xabar berdi. Lug‘at ta’rifiga ko‘ra, bu so‘z hayvonlar, mashinalar yoki ilohlardan farqli ravishda odamlarga tegishli bo‘lgan narsani bildiradi. Tanlov tilning sun’iy intellektning keng tarqalishiga qanday javob berayotganini va yaratilgan matn, g‘oya yoki mahsulotning insoniy kelib chiqishini tobora ko‘proq ta’kidlash istagini aks ettiradi.

Asosiy faktlar: Kembrij lug‘ati 2026-yil so‘zi sifatida „human“ni tanladi; lug‘at tuzuvchilari „human-written“, „human-generated“ va „human-made“ kabi qo‘shma so‘zlar tobora tez-tez uchrab, inson tomonidan yaratilgan narsani sun’iy intellekt natijasidan ajratib ko‘rsatayotganini bildirdi; bosh muharrir Kolin Makintosh 2026-yil iste’mol qilinayotgan narsalarda inson omilining qadr-qimmatini qayta anglash yili bo‘lganini aytdi.

Bu qaror mualliflik, haqiqiylik va generativ sun’iy intellekt davrida insonning roli haqidagi kengroq munozaraga mos keladi. Lug‘at tuzuvchilari „human“ sifati butun tarix davomida hayvonlar va ilohlarga qarama-qarshi o‘laroq odamlarni bildirib kelganini, so‘nggi paytlarda esa mashinalarni ham anglatishini qayd etdi. Ularning fikricha, qo‘shma so‘zlarning ko‘payishi kundalik tilning inson mehnatini avtomatlashtirilgan ishlab chiqarishdan ajratish ehtiyojiga moslashayotganini ko‘rsatadi; shu tariqa so‘zning ma’nosi oddiy biologik tegishlilikdan tashqari odamlarga xos faoliyatni ham qamrab olmoqda.

„Butun tarix davomida human sifati hayvonlar va ilohlarga qarama-qarshi o‘laroq odamlarni, so‘nggi paytlarda esa mashinalarni ham anglatib kelgan. „Inson tomonidan yozilgan“ (human-written), „inson tomonidan yaratilgan“ (human-generated, human-made) kabi qo‘shma so‘zlar tarkibida tobora tez-tez uchrab, endi u sun’iy intellektdan farqli ravishda biror narsa odamlar tomonidan yaratilganini yoki odamlarga xosligini ham bildirmoqda“, — deya o‘z tanlovini tushuntirdi lug‘at tuzuvchilari. Ular, shuningdek, bu o‘zgarish sun’iy intellektning hamma joyda keng tarqalishini aks ettiruvchi tilning tabiiy rivojlanishi bo‘lishi mumkinligini, biroq u sun’iy intellektga bo‘lgan munosabatimizdagi burilish nuqtasidan ham dalolat berishi mumkinligini qo‘shimcha qildi. Kolin Makintoshning ta’kidlashicha, til ma’lumotlari, internet tendensiyalari va qidiruv so‘rovlari tahlili 2026-yil „biz iste’mol qilayotgan narsalarda inson omilining qadr-qimmatini qayta anglash yili bo‘lganini“ tasdiqladi; u sun’iy intellekt bir necha yildan beri hayotimizning tobora sezilarli qismiga aylanib bormoqda, ammo bu yil u go‘yoki hamma joyda bordek tuyilganini va ko‘plab sohalarda bu bizni inson bo‘lish nimani anglatishi haqida qayta o‘ylab ko‘rishga majbur qilganini aytdi.

E’londa o‘tgan yilgi tanlov ham eslatildi: 2025-yilda Kembrij lug‘ati talqiniga ko‘ra „parasotsial“ so‘zi yil so‘zi bo‘lgandi — bu atama odamlarning mashhur shaxs, kitob, film, serial qahramoni yoki sun’iy intellekt chat-boti bilan his qiladigan bir tomonlama emotsional aloqasini anglatadi. Istiqbolda muharrirlarning „inson omili“ga urg‘u berishi kelajakdagi tanlovlar ham jamiyatlar inson ijodi va mashina natijasi o‘rtasidagi chegarani qanday belgilashi, ayniqsa sun’iy intellekt ta’lim, media va kasbiy faoliyatga tobora ko‘proq kirib borishi bilan bog‘liq masalalarni kuzatishda davom etishini ko‘rsatadi. Bu qaror tilshunoslar, pedagoglar va texnologiya foydalanuvchilari o‘rtasida inson va sun’iy intellekt muallifligi o‘rtasidagi farqni til orqali saqlab qolish mumkinligi haqidagi munozaralarni kuchaytirishi mumkin.

Source: www.gazeta.uz