Valyuta
  • Yuklanmoqda...
Ob-havo
  • Yuklanmoqda...
Havo sifati (AQI)
  • Yuklanmoqda...

Hindistonda yoshlar boshchiligidagi "Cockroach Janata Party" (CJP) noroziliklari boshlanganidan beri jurnalistlar va kontent yaratuvchilar o‘z materiallarining ijtimoiy tarmoqlarda cheklanayotganini aytmoqda. Yangi Dehlida 20-iyul kuni bo‘lib o‘tgan namoyishlarda politsiya nayzalar va ko‘z yoshlatuvchi gaz ishlatgan, mustaqil jurnalist Sadhika Tiwari esa politsiya zo‘ravonligi haqida gapirgan yig‘layotgan qizning videosini olingan. Uning so‘zlariga ko‘ra, video bir necha soat ichida taxminan 10 million marta ko‘rilgan, keyin esa Hindistonda cheklanib qo‘yilgan. Bu holatlar mustaqil media va kichik bloggerlarning ham ko‘rinishi pasaytirilayotganini ko‘rsatmoqda.

Asosiy faktlar: CJP noroziliklari davomida politsiya bilan to‘qnashuv bo‘lgan; Tiwari videosi taxminan 10 million ko‘rishni qo‘lga kiritgan, ammo keyin cheklangan. "CitySavitri" nomli boshlovchi blogger RSS va BJP haqidagi videosi joylanganidan bir soat o‘tib cheklanib qolgan. 2026-yil fevraldagi tuzatishlar bilan platformalarga sud qarori yoki asoslangan hukumat xabarnomasidan keyin uch soat ichida kontentni olib tashlash yoki kirishni to‘xtatish talab qilinadi, avval bu muddat 36 soat edi.

Bu bahslar Hindistonning 2021-yilgi IT qoidalariga va 2026-yil fevralda kiritilgan o‘zgarishlarga borib taqaladi. Hindiston IT qonunining 79-moddasi platformalarni uchinchi shaxslar joylagan kontent uchun javobgarlikdan himoya qiladi, agar ular qonuniy talablarni bajarsa. Yangi tuzatish esa platformalarni sud qarori yoki asoslangan hukumat xabarnomasidan keyin uch soat ichida belgilangan noqonuniy kontentni olib tashlashga majbur qiladi. Muddatning 36 soatdan 3 soatgacha qisqarishi platformalar uchun huquqiy va texnik bosimni oshiradi, chunki talabni bajarmaslik javobgarlikdan himoya yo‘qotilishiga olib kelishi mumkin.

Mustaqil raqamli nashr Maktoob Media asoschisi va muharriri Aslah Kayyalakkathning aytishicha, 2025-yil mayda Hindiston va Pokiston o‘rtasidagi to‘qnashuv chog‘ida nashrning X akkaunti Hindistonda bloklangan, ammo rasmiy xabar yoki elektron pochta kelgan emas. "Bizga na hukumat, na X tomonidan rasmiy xabar yoki email kelmadi. Dastlab bloklash haqida o‘quvchilarimiz ogohlantirdi," dedi u. Akkauntga kirish bir necha kundan so‘ng izohsiz qayta tiklangan, iyuldagi norozilik kontenti ham cheklovga duch kelgan. Kayyalakkath "Mustaqil jurnalistikaning bostirilishi shaffoflik, hisobdorlik va demokratik qadriyatlarni zaiflashtiradi," deb qo‘shimcha qildi. Kontent yaratuvchi CitySavitri o‘zini ijtimoiy tarmoqlar olamida "hech kim" deb atadi; u ikki oy oldin video tayyorlashni boshlagan va Instagramda taxminan 600 obunachiga ega edi. RSSning BJPning 2014-yilgi saylovdagi g‘alabasidagi roli haqidagi videosi joylanganidan bir soat o‘tib cheklanib, uchta cheklangan videodan birinchisi bo‘ldi. U bu holatni "anti-hukumat sharhlar" kuzatilayotgani va cheklanayotgani sifatida baholadi. Siyosiy karikaturachi Satish Acharya ham Instagram profilining ikki marta bloklanishi bilan takroriy cheklovlarga duch kelgan. Bir qator jurnalistlar va kontent yaratuvchilar cheklovlar haqida oldindan xabar yoki izoh olmaganini, bloklash hukumat so‘rovi yoki platformaning o‘z tashabbusi bilan amalga oshirilganini aniq bilmaganini aytdi. Meta esa foydalanuvchilar kontent va akkaunt cheklovlariga apellyatsiya qilishi mumkinligini bildirgan.

Kelgusi bosqichda asosiy e’tibor qoidalar qanday qo‘llanilayotgani va platformalar hukumat xabarnomalari bilan qanchalik tez ishlashiga qaratiladi. Sahyog portali orqali huquqni muhofaza qilish organlari, platformalar va telekom operatorlari o‘rtasida takedown so‘rovlari muvofiqlashtiriladi, ammo bu portal xabarnomalar chiqarish sur’ati bo‘yicha tanqidga uchragan. Jurnalistlar va kontent yaratuvchilar uchun asosiy savol shunda qoladi: cheklovlar qachon va qaysi asosda qo‘llaniladi, apellyatsiya jarayoni qanchalik shaffof va tez bo‘ladi. Agar hukumat va platformalar izoh bermasa, mustaqil media va fuqarolik nutqi ustidan nazorat kuchayishi haqidagi xavotirlar davom etadi.

Source: www.dw.com