Valyuta
  • Yuklanmoqda...
Ob-havo
  • Yuklanmoqda...
Havo sifati (AQI)
  • Yuklanmoqda...

IQAir kompaniyasining so‘nggi maʼlumotlariga ko‘ra, dunyoning bir qator yirik shaharlarida atmosfera ifloslanishi misli ko‘rilmagan darajaga yetgan. Njamena, Dehli va Dakka aholi salomatligi uchun jiddiy tahdid solayotgan shaharlar qatorida bo‘lib, sanoat, transport, yoqilg‘i yondirish va tabiiy omillar muammoni yanada kuchaytirmoqda. Ayniqsa, PM2.5 mayda dispersli zarrachalar konsentratsiyasining rekord darajasi bir necha shahar aglomeratsiyasida ekologik vaziyatning yomonlashuvi va iqtisodiy xarajatlarning ortishiga sabab bo‘lmoqda.

Asosiy faktlar: IQAir maʼlumotlariga ko‘ra, Njamena dunyoning havosi eng iflos shahri bo‘lgan, Dehli va Dakka esa eng ko‘p aziyat chekayotgan shaharlar qatorida qolmoqda; Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) bahosiga ko‘ra, havo ifloslanishi kelasi yil davomida yetti million kishining hayotiga zomin bo‘lishi mumkin; mehnat unumdorligining pasayishi tufayli iqtisodiy yo‘qotishlar 225 milliard dollarga baholanmoqda, tibbiy yordam xarajatlari esa trillionlab dollarni tashkil etishi mumkin.

Mazkur hisobot havo sifatini faqat ekologik masala emas, balki keng qamrovli sog‘liqni saqlash va rivojlanish muammosi sifatida ko‘rsatadi. PM2.5 zarrachalari o‘ta mayda bo‘lgani uchun nafas yo‘llari va qon aylanish tizimiga chuqur kirib boradi, bu esa bolalar, keksalar va surunkali kasalligi bor kishilar uchun ayniqsa xavflidir. Muammo bir mintaqaga cheklanmaydi: Sahel changi, qishki temperatur inversiyalari, avtomobil tirbandligi, g‘isht zavodlari, qurilish changi va biomassa yondirish birgalikda xavfli havo hosil qiladi. Ko‘p shaharlarda shamolsiz ob-havo ifloslantiruvchi moddalarni yerga yaqin tutib qoladi va oddiy kundalik faoliyatni ham sog‘liq uchun xavfli holatga keltiradi.

Njamenada tabiiy va inson faoliyati bilan bog‘liq omillar birgalikda havo sifatini yomonlashtirmoqda: ochiq havoda chiqindilarni yondirish, avtomobillardan chiqadigan gazlarni nazorat qilmaslik va ovqat tayyorlashda biomassa hamda yog‘och ko‘mirdan keng foydalanish shular jumlasidan. Dehlida ifloslanish ayniqsa qish oylarida yaqqol seziladi, dalalarda hosil yig‘imidan qolgan o‘simlik qoldiqlarini yondirish, avtomobil gazlari va qurilish changi birlashib quyuq zaharli qurum hosil qiladi; aholi yopiq joylarda qolishga, maktablar esa darslarni vaqtincha to‘xtatishga majbur bo‘ladi. Dakkada vaziyat aholi zichiqligi va nazoratsiz shahar qurilishi tufayli og‘irlashadi, g‘isht zavodlari, yo‘llardagi tirbandliklar va sanoat chiqindilari ifloslanishga katta hissa qo‘shadi.

Kelajakda vaziyat jiddiy bo‘lib qolishi mumkin, agar hokimiyatlar faqat favqulodda choralardan tashqari uzoq muddatli oldini olish strategiyasiga o‘tmasa. Toza transport, sanoat nazoratini kuchaytirish, chiqindilarni boshqarishni yaxshilash, toza uy yoqilg‘ilari va real vaqt rejimida havo sifatini kuzatish ayniqsa tez o‘sib borayotgan shaharlar uchun zarur bo‘ladi. Bunday choralarsiz, shahar aholisi ko‘payishi va iqlim bilan bog‘liq ob-havo o‘zgarishlari tufayli insoniy va iqtisodiy yo‘qotishlar yanada ortishi mumkin. So‘nggi maʼlumotlar havo ifloslanishi endi faqat ekologik muammo emas, balki shahar boshqaruvi va jamoat salomatligini rejalashtirishning asosiy sinovi ekanini ko‘rsatmoqda.

Source: kun.uz