Valyuta
  • Yuklanmoqda...
Ob-havo
  • Yuklanmoqda...
Havo sifati (AQI)
  • Yuklanmoqda...

Xalqaro tadqiqotchilar jamoasi dunyo tuproqlarining 20 ta fizik va kimyoviy xususiyatini baholab, bu ko‘rsatkichlarning chuqurlik bo‘yicha olti qatlamda qanday o‘zgarishini ko‘rsatuvchi yangi global ma’lumotlar bazasini taqdim etdi; tadqiqot 12-noyabr kuni GSDE global tuproq ma’lumotlari to‘plamining ikkinchi versiyasi sifatida e’lon qilindi va hozircha preprint shaklida ilmiy taqrizdan o‘tmoqda.

Asosiy faktlar: Tadqiqotda 234 785 ta tuproq profiliga oid ma’lumotlar yagona formatga keltirildi; xaritalarning nominal qadami 90 metrni tashkil etadi, kengroq vazifalar uchun bir kilometr qadamli qatlamlar ham tayyorlandi; Xitoy bo‘yicha mintaqaviy ma’lumotlarni hisobga olish ustki 5 santimetrlik qatlamdagi organik uglerod bahosining o‘rtacha kvadratik xatoligini mahalliy ma’lumotlarsiz variantga nisbatan 31,8 foiz kamaytirdi.

Ma’lumotlar bazasi tuproq kislotaliligi, organik uglerod miqdori, zichligi, gil ulushi va boshqa xususiyatlarga oid baholarni olti chuqurlik qatlamida jamlaydi; bu esa tuproq qatlamlari orasidagi farqlarni, yer osti resurslarining tarqalishini va ekologik jarayonlarni yanada aniqroq tushunishga imkon beradi. Tadqiqotchilar namuna olingan nuqtalar orasidagi hududlar uchun ham ko‘rsatkichlarni hisoblash maqsadida modellarni o‘qitdi va Xitoy, AQSh, Afrika, Kanada hamda Avstraliyaning mintaqaviy tuproq ma’lumotlar bazalarini hisobga oldi. Bunday yondashuv global miqyosda bir xil formatdagi tuproq ma’lumotlarini taqqoslash va regional xususiyatlarni modelga kiritishni osonlashtiradi.

Xaritalarda o‘rtacha hisoblangan qiymatlar va modeldagi noaniqlik darajasini baholash imkonini beruvchi oraliqlar keltirilgan; bu foydalanuvchilarga natijalarning ishonchlilik darajasini ko‘rish va qaror qabul qilishda ehtiyotkorlik bilan foydalanishga yordam beradi. Mualliflar Xitoy misolida mintaqaviy ma’lumotlarni hisobga olish tuproqning ustki besantimetrlik qatlamidagi organik uglerod miqdorini baholashga qanday ta’sir qilganini alohida tekshirdi; hududiy bloklar bo‘yicha tekshiruvda o‘rtacha kvadratik xatolik mahalliy ma’lumotlar kiritilmagan versiyadagiga nisbatan 31,8 foiz past bo‘ldi. Baholarning aniqligi dastlabki kuzatuv nuqtalari qanchalik zich joylashganiga bog‘liq bo‘lib, bu omil modellarning ishonchliligini belgilovchi asosiy cheklov sifatida qayd etiladi.

Bunday xaritalar, jumladan, tuproq namligini modellashtirish uchun kerak bo‘ladi va qishloq xo‘jaligi, suv resurslari boshqaruvi hamda iqlim modellari uchun muhim ma’lumot manbai bo‘lishi mumkin. Tadqiqot preprint shaklida e’lon qilingani sababli, uning yakuniy ilmiy taqrizdan o‘tishi va Earth System Science Data jurnalida rasmiy nashr etilishi kutiladi; shu jarayonda ma’lumotlar bazasining metodologiyasi, regional modellar va noaniqlik baholari qo‘shimcha tekshiruvdan o‘tishi mumkin. Natijalar global tuproq monitoringini yaxshilash va keyingi tadqiqotlar uchun yagona asos yaratishga xizmat qilishi kutilmoqda.

Source: kun.uz