«Voyajer» kosmik zondlari Yer bilan radioaloqani butunlay yo‘qotgach ham harakatdan to‘xtamaydi: plutoniy parchalanishidan olinadigan energiya kamayib, radiouzatkichlar jim bo‘lganidan keyin ham ular Somon yo‘li bo‘ylab parvozini davom ettiradi va taxminan 40 000 yildan so‘ng boshqa yulduzlardan nisbatan yaqin masofada o‘tadi; shu bilan birga, insoniyatning oltin qoplamali plastinkalarga yozilgan xabari zondlar bilan birga Galaktika bo‘ylab safarini davom ettiradi.
Asosiy faktlar: NASA muhandislari har bir zondning radioizotopli termoelektr generatori quvvati yiliga taxminan to‘rt vattga kamayib borishini hisobga olib, ilmiy asboblar va yordamchi tizimlarni bosqichma-bosqich o‘chirmoqda; 2026-yil aprelida «Voyajer-1»dagi past energiyali zaryadlangan zarralarni o‘lchash asbobi o‘chirildi va bortda ikkita ilmiy asbob qoldi, iyulda esa «Voyajer-2»dagi uchta qurilma bir vaqtda o‘chirilib, uning qolgan uchala ilmiy asbobi kamida yana bir yil ishlashi kutilmoqda.
Ikkala «Voyajer» ham plutoniy parchalanishida ajralib chiqadigan issiqlikni elektr energiyasiga aylantiruvchi radioizotopli termoelektr generatorlar bilan jihozlangan; apparatlar uchirilganidan qariyb 50 yil o‘tib, mavjud energiya barcha ilmiy asboblar va ularning ishlashi uchun zarur yordamchi tizimlarni to‘liq ta’minlashga yetmay qoldi, shuning uchun NASA oldida qaysi uskunalarni o‘chirish orqali qolgan tizimlarning xizmat muddatini uzaytirish masalasi tobora murakkablashmoqda.
Bir qurilmaning o‘chirilishi boshqasining ishiga ta’sir qilishi mumkin, chunki ayrim tizimlarda yoqilg‘i quvurlarini isitib turish zarur va isitkichlarning juda ko‘pi o‘chirilsa, bu quvurlar muzlab qolishi mumkin; shuning uchun muhandislar qolgan uskunalarni xavf ostiga qo‘ymasdan qaysi qismlarni ishdan to‘xtatish mumkinligini puxta hisoblab chiqishi kerak, jumladan «Voyajer-1»da magnit maydonlarini va plazma to‘lqinlarini o‘lchaydigan ikkita asbob, «Voyajer-2»da esa ularga qo‘shimcha ravishda kosmik nurlarning yuqori energiyali zarralarini o‘lchashga mo‘ljallangan uchinchi asbob ishlamoqda.
2026-yil iyulda «Voyajer-2»dagi uchta qurilma o‘chirilgach, ularning vazifalarini bortda avvaldan mavjud bo‘lgan va kamroq elektr energiyasi sarflaydigan boshqa tizimlar bajara boshladi, apparatni yetarli darajada isitib turish imkoni ham saqlab qolindi; NASA hisob-kitoblariga ko‘ra, bunday o‘zgarish tufayli «Voyajer-2»ning qolgan uchala ilmiy asbobi kamida yana bir yil ishlashi mumkin, muhandislar esa sentabr boshida «Voyajer-1»da ham xuddi shunday almashtirishni amalga oshirdi.
Bu jarayon uzoq muddatli kosmik missiyalarning energiya cheklovlari va muhandislik kompromisslarini ko‘rsatadi: zondlar Yer bilan aloqani butunlay yo‘qotgach ham Galaktika bo‘ylab parvozini davom ettiradi, ammo aloqa butunlay uzilganini qanday aniqlash masalasi hali ochiq qolmoqda va kelgusi yillarda NASA qolgan asboblarning ishlash muddatini uzaytirish bo‘yicha yangi qarorlar qabul qilishi kutiladi.
Source: kun.uz