Bayrut, Livan – 2024-yil noyabrida Isroil va Hizbulloh o'rtasida sulh tuzilganida, ko'pchilik Eronparast livanlik guruhni mag'lubiyatga uchragan deb hisoblagan edi. O'sha paytda Isroilning Livanga qarshi urushi kuchayib, guruhning yuqori rahbariyati, jumladan, uzoq yillik Bosh kotib Hasan Nasrulloh yo'q qilingan va Isroil armiyasi mamlakat janubiga bostirib kirgan edi.
Hukumat darajasida Livan guruhni to'liq qurolsizlantirish masalasini muhokama qila boshlagan, Hizbullohning harbiy va siyosiy kuch sifatidagi kelajagi haqida munozaralar avj olgan edi. Biroq, Hizbulloh hozir yana jang maydoniga qaytdi va Isroilga qarshi janubiy Livanda jang qilmoqda. Tahlilchilarning fikricha, guruhning ahvoli yaxshilanganga o'xshaydi, ammo uning kelajagi noaniq va Vashington bilan Tehron o'rtasidagi muzokaralarga bog'liq.
2024-yil noyabridagi "sulh"dan so'ng, Isroil Livanga vaqti-vaqti bilan hujum qilishni davom ettirdi, 15 oy davomida yuzlab odamlarni o'ldirdi. Hizbulloh 2-martgacha javob qaytarmadi, o'sha kuni AQSh-Isroil zarbalari Eron Oliy Rahnamosi Oyatulloh Ali Xomeneiyni o'ldirdi. Livan hukumati shu kuni Hizbullohning harbiy faoliyatini taqiqladi. Shunga qaramay, Isroil hujumlarini kuchaytirdi, Bayrutni ham nishonga oldi va 1,2 milliondan ortiq aholini ko'chirishga majbur qildi.
AQSh Prezidenti Donald Tramp 16-aprelda 10 kunlik, keyin esa uch haftalik o't ochishni to'xtatishni e'lon qildi. Ammo janubiy Livanda shiddatli janglar davom etmoqda. Hizbulloh bu safar bir tomonlama sulhni qabul qilmasligini bildirdi. Dushanba kuni Hizbulloh harbiy rahbari Al Jazeeraga guruh 1980-yillarda qo'llagan, ammo so'nggi yillarda foydalanmagan xudkushlik operatsiyalarini qayta boshlashini aytdi.
Tahlilchilar Hizbullohning mag'lubiyati haqidagi xabarlar bo'rttirilganini ta'kidlamoqda. "Hizbulloh hali ham kuchli va safini qayta tikladi", dedi livanlik jurnalist Qosim Qosir. Atlantika Kengashi xodimi Nikolas Blanford esa guruhning qayta paydo bo'lishi kutilmagan hol emasligini aytdi: "Ular hali ham katta imkoniyatlarga ega, ko'plab jangchilari va qurollari bor".
Muzokaralar ikki yo'nalishda olib borilmoqda. Birinchisi – Livan va Isroil o'rtasidagi to'g'ridan-to'g'ri muzokaralar, Vashingtonda bo'lib o'tgan. Livan Prezidenti Jozef Aun Isroilni janubiy Livandan chiqarish va tinchlik kelishuviga erishishni maqsad qilgan. Hizbulloh esa bu muzokaralarni rad etadi. Ikkinchi yo'nalish – Islomoboddagi AQSh-Eron muzokaralari. Eron Hizbullohning asosiy homiysi bo'lib, kelajagi ushbu muzokaralar natijasiga bog'liq.
Mintaqaviy diplomatik uchrashuvlar ham boshlangan, Saudiya Arabistoni muhim rol o'ynamoqda. 23-aprelda Saudiya elchisi shahzoda Yazid bin Farhon va Livan parlamenti spikeri Nabih Berri o'rtasida uchrashuv bo'lib o'tdi. Hizbulloh hali ham ko'plab qiyinchiliklarga duch kelmoqda: u asosan shia musulmonlaridan iborat va boshqa guruhlar orasida mashhur emas. Iqtisodiy jihatdan Suriyada Asad rejimining qulashi guruh uchun katta yo'qotish bo'ldi.
Tahlilchilarning fikricha, Hizbullohning kelajagi Eronning kelajagi bilan chambarchas bog'liq. "Eron uni tashlab ketmaydi", dedi muallif Jozef Daher. Hizbullohning asosiy moliyaviy manbai har doim Eron bo'lgan va agar Eron omon qolsa, Hizbulloh ham omon qoladi. Ammo bu qanday ko'rinishda bo'lishi muzokaralar natijasiga bog'liq. "Barcha imkoniyatlar hali ham stolda", dedi Qosir.
Source: www.aljazeera.com