Qozog'istonning "Ile-Balxash" davlat tabiiy qo'riqxonasida amur yo'lbarsining urg'ochisi, ismi Umit, erkinlikka chiqarildi. Bu voqea mamlakatda bu yirtqich yo'qolganidan keyin 70 yildan ortiq vaqt o'tib, birinchi marta sodir bo'lmoqda.
Bu qadam yo'lbarslar populyatsiyasini ularning tarixiy yashash muhitida tiklash bo'yicha katta dasturning boshlanishi bo'ldi. Loyiha o'n yildan ortiq vaqt davomida tayyorlandi: tabiiy muhit tiklandi, yovvoyi hayvonlar soni ko'paytirildi, yirtqichlarning moslashuvi uchun infratuzilma va sharoitlar yaratildi.
Qo'yib yuborishdan oldin yo'lbars sinchkovlik bilan tekshiruvdan o'tkazildi. Mutaxassislar uning sog'lig'ini, xatti-harakatini va mustaqil ovqat topish qobiliyatini tekshirdilar. Shundan keyingina yo'lbars yovvoyi tabiatda yashashga tayyor deb topildi. Erkinlikka chiqishdan oldin Umitga GPS-o yoqasi o'rnatildi — endi olimlar uning harakatlarini kechayu kunduz kuzatib borishadi.
Joy tasodifan tanlanmagan. Janubiy Balxash va Ili daryosi vodiysi bir vaqtlar Turon yo'lbarsi — o'tgan asrning o'rtalarida o'rmonlarning yo'qolishi, o'lja yetishmasligi va brakonerlik tufayli yo'qolgan yirik yirtqichning uyi bo'lgan.
Zamonaviy tadqiqotlar shuni ko'rsatdiki, amur yo'lbarsi genetik jihatdan Turon yo'lbarsidan deyarli farq qilmaydi va mintaqaga yo'lbarsni qaytarish uchun eng mos hisoblanadi. Aynan shuning uchun u Markaziy Osiyoda populyatsiyani tiklash uchun tanlangan.
Yo'lbarsning qaytishi nafaqat noyob turni tiklash urinishi, balki mintaqaning butun ekotizimini jonlantirish usulidir. Yirtqich oziq-ovqat zanjirining tepasida turadi va tabiiy muvozanatni saqlashda muhim rol o'ynaydi.
Hozirda mutaxassislar Qozog'istonga Rossiyadan olib kelingan boshqa yo'lbarslarni ham kuzatishda davom etmoqda. Bitta katta yoshli erkak nazorat ostida qolmoqda va kerakli testlardan o'tmoqda, ikkita yo'lbars bolasi esa maxsus qafaslarda o'smoqda. Ular mustaqil hayotga to'liq tayyor bo'lgach, qo'yib yuboriladi.
Loyiha Qozog'iston, Rossiya va xalqaro tabiatni muhofaza qilish tashkilotlari ishtirokida amalga oshirilmoqda. Hukumat ta'kidlaganidek, oldinda hali ko'p ish bor, lekin birinchi va eng muhim qadam allaqachon qo'yilgan.
Avvalroq Toshkent viloyati tog'larida O'zbekiston Qizil kitobiga kiritilgan noyob yirtqich qushlar — beshta baloban tabiiy muhitga qaytarilgan edi. Ular mamlakatdan noqonuniy olib chiqishga urinishdan qutqarilgach, reabilitatsiyadan o'tgan edi.
Source: podrobno.uz