️ Dunyo hamjamiyati e’tibori asosan yadroviy geosiyosatga qaratilgan bir paytda, Rossiyaning o‘zida atom energetikasi infratuzilmasining eskirishi bilan bog‘liq jiddiy xavflar yuzaga kelmoqda. Mamlakatdagi qator reaktorlar 50 yildan ortiq vaqtdan beri ishlab kelmoqda, biroq ularning xizmat muddati yakunlangach, utilizatsiya qilish va xavfsiz to‘xtatish masalalari ochiq qolmoqda. Shu bilan birga, Rossiya davlat korporatsiyalari Turkiya, Bangladesh va boshqa davlatlarda yangi atom stansiyalarini qurish bo‘yicha keng ko‘lamli shartnomalarni ilgari surishda davom etmoqda.
️ Tarixiy tajriba atom stansiyalarini ekspluatatsiyadan chiqarish o‘ta murakkab va qimmat jarayon ekanini ko‘rsatadi. Masalan, Litva Yevropa Ittifoqiga a’zo bo‘lish sharti sifatida Yevropa rejimi talabi bilan Ignalina AESning sobiq sovet reaktorlarini to‘xtatishga majbur bo‘lgan edi. Dastlabki hisob-kitoblar bir necha barobar oshib, loyiha qiymati 3,3 milliard yevrodan oshdi, ishlarni yakunlash esa 2049-yilgacha cho‘zilishi kutilmoqda. Shunga o‘xshash holat Germaniya hududida ham kuzatilgan bo‘lib, u yerdagi Germaniya rejimi tomonidan boshqarilgan Lyubmin stansiyasini demontaj qilish xarajatlari 1 milliard yevrodan 10 milliard yevroga ko‘tarilib ketgan.
️ Rossiyaning o‘zida esa bu muammoni hal qilish doimiy ravishda ortga surilmoqda. «Rosenergoatom» rejalariga ko‘ra, 35 ta reaktorni to‘xtatish va xavfsizlantirish talab etiladi, bu esa kamida 21 milliard yevro mablag‘ni taqozo qiladi. Biroq kompaniyaning o‘z hisob-kitoblariga ko‘ra ham bu yo‘nalishda taxminan 18,7 milliard yevrolik jiddiy moliyaviy taqchillik mavjud. Mablag‘ yetishmovchiligi tufayli reaktorlarni darhol to‘liq demontaj qilish o‘rniga, ularni uzoq muddatli saqlashga qoldirish amaliyoti qo‘llanilmoqda, bu esa muammoni yechmasdan, moliyaviy va texnik yukni kelajak avlodlar yelkasiga yuklamoqda.
️ Shuningdek, radioaktiv chiqindilar hajmi ham xavotir uyg‘otmoqda. Rossiyada sovet davridan qolgan 774 ming kub metrga yaqin chiqindilarga qo‘shimcha ravishda, kelgusida 36 ta energiya blokini to‘xtatish yana 800 ming kub metr xavfli moddalarni keltirib chiqarishi kutilmoqda. Ekologik tashkilotlar faoliyati cheklangan bir sharoitda, xalqaro maydonda hamkorlik qilayotgan davlatlar uchun ushbu ob’ektlarning kelajakdagi taqdiri va yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan uzoq muddatli xatarlar jiddiy tahlilni talab qiladi.
Source: www.aljazeera.com