AQSh Prezidenti Donald Trump Xurmuz bo‘g‘ozi yaqinidagi vaziyatni nazorat qilish uchun xalqaro harbiy koalitsiya tuzishga chaqirganidan so‘ng, “ko‘plab davlatlar” unga “yo‘lda” ekanligini aytganini ma’lum qildi. Biroq, Trump qaysi davlatlar ekanligini aniqlab bermadi va “men hali aytishni xohlamayman” deb javob berdi, AQSh Davlat kotibi Marko Rubio rasmiy e’lon qilishini qo‘shdi.
Trump o‘tgan dam olish kunlari Xitoy, Fransiya, Yaponiya, Janubiy Koreya va Birlashgan Qirollikni koalitsiyaga qo‘shilishga chaqirgan edi, keyinroq NATO ittifoqi a’zolari hamda Xurmuz bo‘g‘ozi orqali neft oladigan barcha davlatlarni ham jalb qilishni talab qildi. Ammo hozirgacha hech bir davlat o‘z ishtirokini tasdiqlamagan. Aksincha, Avstraliya, Yaponiya, Polsha, Shvetsiya va Ispaniya harbiy kemalar yuborish niyatida emasligini bildirgan.
Dushanba kuni yana bir qancha Yevropa rahbarlari bu fikrga qo‘shildi: Germaniya Mudofaa vaziri Boris Pistorius “hech qanday harbiy ishtirok bo‘lmaydi”, ammo Berlin diplomatik sa’y-harakatlarni qo‘llab-quvvatlashga tayyor ekanligini aytdi. Janubiy Koreya va Birlashgan Qirollik vaziyatni ko‘rib chiqayotganini ma’lum qildi, Birlashgan Qirollik Bosh vaziri Kier Starmer mintaqada mina qidiruvchi dronlarni taklif qilish imkoniyatini muhokama qilayotganini, lekin “kengroq urushga tortilmasligini” ta’kidladi.
Trump, shu bilan birga, missiyani qo‘llab-quvvatlamaydigan davlatlarga qarshi chiqdi va “biz ularni ko‘p yillar davomida yordam berganmiz, ularni dahshatli tashqi manbalardan himoya qilganmiz, lekin ular unchalik ishtiyoqli emas” dedi. U aniq davlatni ko‘rsatmasdan, bir marta rad javobini ko‘rsatdi: “Bizda 45 000 askar bor… ularni xavfli vaziyatlardan himoya qilamiz va ajoyib ish qildik. Xo‘sh, biz bilmoqchimiz: sizda mina tozalash vositalari bormi? ‘Eh, ishtirok etishni xohlamaymiz, janob’.”
Xurmuz bo‘g‘ozida takroriy Eron hujumlari tufayli global neft narxlari 40-50 foizga oshdi. Trump AQSh ogibatlardan ko‘proq himoyalangan deb ta’kidladi, ammo iqtisodchilar ta’sir butun dunyo bo‘ylab tarqalishini aytdi. Dunyo neft iste’molining 20-30 foizi Eron va Arabiston yarim orolini ajratib turadigan tor bo‘g‘oz orqali o‘tadi.
Dushanba kuni Trump AQSh va Isroil 28-fevralda urush boshlaganidan beri 100 dan ortiq Eron harbiy kemalari, shu jumladan 30 dan ortiq “mina qo‘yish kemalari” “cho‘kkan yoki yo‘q qilingan” deb da’vo qildi. U shuningdek, Eronning ballistik raketalar otishlarida 90 foizga, dron hujumlarida 95 foizga qisqarish borligini da’vo qildi. Hammasi bo‘lib, u AQSh va Isroil Eronda 7000 dan ortiq nishonlarga, “asosan tijorat va harbiy nishonlarga” zarba berganini aytdi.
U inson huquqlari guruhi “Amnistiya International” AQSh Minabdagi qizlar maktabiga zarba bergani uchun mas’ul deb hisoblanganini aytganidan keyin gapirdi, bu zarbada kamida 170 kishi, ularning ko‘pchiligi bolalar halok bo‘lgan. Urush boshlanganidan beri kamida 1444 kishi Eronda, 20 kishi Fors ko‘rfazida va 15 kishi Isroilda halok bo‘lgan. 13 AQSh askari ham halok bo‘lgan. BMT qochqinlar agentligi janglar davomida Eronda 3,2 milliongacha odam ko‘chirilganini aytdi.
Eron rasmiylari, shu bilan birga, qat’iy turishda davom etmoqda. Dushanba kuni gapirgan Eron tashqi ishlar vaziri Abbos Aragchi Tehron o‘z operatsiyalarini davom ettirishini ko‘rsatdi: “Hozirgacha ular… qanday millat bilan ish qilayotganlarini tushunishdi, o‘zini himoya qilishdan tortinmaydigan va urushni qayerga olib borsa ham davom ettirishga tayyor bo‘lgan millat.”
Source: www.aljazeera.com