AQSh va Isroilning Eronga qarshi urushi nafaqat strategik manfaatlar, balki raqobatdashgan diniy mafkuralar to‘qnashuvi sifatida ham talqin qilinmoqda. So‘nggi Pentagon matbuot anjumanida AQSh urush vaziri Pita Hegset “Eron kabi diniy mafkuraga berilgan rejimlar yadro quroliga ega bo‘lishi mumkin emas” deb e’lon qildi. Davlat kotibi Marko Rubio esa Eron rahbarlarini “diniy fanatiklar” deb atadi. Bu bayonotlar urushning faqat siyosiy-stratejiy jihatlarini emas, balki uning chuqur diniy ildizlarini ham ochib beradi.
G‘arb jamiyatlarida o‘nlab yillar davomida davlat va din o‘rtasida qat’iy ajralish tamoyili amal qilgan bo‘lsa, konservativ xristianlar va musulmonlar an’anaviy qadriyatlar, oila tuzilishi va jamoat hayotidagi diniy tamoyillarni qo‘llab-quvvatlashda umumiy nuqtalarga ega. Biroq, konservativ ittifoq ichida xristian millatchiligi deb nomlanuvchi qattiq oqim mavjud bo‘lib, u boshqa din va madaniyat tizimlarini har qanday siyosiy, huquqiy va ijtimoiy sohada xristian ustunligiga bo‘ysundirishni maqsad qiladi. Pita Hegset aynan shu qattiq o‘ng qanot oqimini ifodalaydi va uning “Deus Vult” (“Xudo xohlaydi”) va “kofir” (“dinsiz”) tatuirovkalari zamonaviy “xristian salib yurishi” ramzi sifatida talqin qilinadi.
Harbiy Diniy Erkinlik Jamg‘armasi ma’lumotlariga ko‘ra, Yaqin Sharqda joylashgan AQSh harbiy xizmatchilaridan 110 dan ortiq shikoyatlar kelib tushgan, jumladan, bir ofitser o‘z qo‘mondoni askarlarga bu urush “Xudoning ilohiy rejasining bir qismi” ekanligini, Prezident Trampning “Eronni yoqib yuborish uchun Masih tomonidan muqaddaslangan” deb e’lon qilganini bildirgan. Jamoat Dinini Tadqiqot Instituti prezidenti Robert P. Jons bu dunyoqarash mantiqini quyidagicha izohlaydi: “Bu nafaqat zo‘ravonlikni maqtash, balki xristianlik va tsivilizatsiya nomidagi zo‘ravonlikni ulug‘lashdir… Bu uni siyosat doirasidan chiqarib, xristian millati va musulmon millati o‘rtasidagi muqaddas urushga aylantiradi.”
Eron tomonida esa davlat mafkurasi – Viloyati Faqih (Islom huquqshunosining vasiyligi) – o‘n ikkinchi imom (rahbar) g‘aybda bo‘lganida, oliy hokimiyat malakali islom huquqshunosiga tegishli bo‘lishi kerakligini ta’kidlaydi. Eron rahbariyati bu tushunchani siyosiy doktrinaga aylantirib, zolim kuchlarga qarshi kurash muqaddas majburiyat ekanligini targ‘ib qiladi. 1980-yillardagi Eron-Iroq urushi paytida Tehron shiizmni “muqaddas mudofaa”ga aylantirib, kurashni zamonaviy Karbala vaziyati sifatida ko‘rsatdi. Bu diniy ramka keyinchalik “oldingi mudofaa” strategiyasini oqlash uchun ishlatildi – inqilobni butun mintaqada vakillar tarmog‘ini yaratish uchun eksport qilish.
Isroil Bosh vaziri Benyamin Netanyaxu va boshqa amaldorlar Hamas va Eronga nisbatan Bibliyadagi Amalekitlar ramzini ishlatib, ularni butunlay yo‘q qilish zarurligini ta’kidlaydilar. Urush shu ma’noda raqobatdashgan messianik tizimlarning nol-bir to‘qnashuviga aylanib, har ikki tomon o‘z harakatlarini ilohiy vazifa sifatida ko‘rgani uchun an’anaviy diplomatik yechimlar qiyinlashmoqda. Netanyaxu bu urushni 40 yil kutganini aytgan va Isroil Eronning iqtisodiy, harbiy va xavfsizlik infratuzilmasini yo‘q qilish uchun hamma narsani qilishga tayyor.
Source: www.aljazeera.com