AQSh prezidenti Donald Trumpning Xitoy poytaxti Pekinga rejalashtirilgan tashrifi Eron bilan kengayib borayotgan harbiy mojarolar tufayli kechiktirildi. Trump Vashingtonda boʻlib oʻtgan matbuot anjumanida "Men bu yerda boʻlishim muhim" deb aytdi. Bu qaror AQSh-Isroil-Eron mojarosining kengayishi va Qoʻshma Shtatlarning harbiy-iqtisodiy bosim ostida qolishi fonida qabul qilindi.
Trumpning Pekinga tashrifi dastlab 31 martdan 2 aprelgacha boʻlishi rejalashtirilgan edi. Ushbu tashrif Trumpning ikkinchi muddatidagi birinchi Xitoy safari boʻlib, savdo, texnologiya va Hind-Okeanidagi harbiy raqobat sohalaridagi keskinliklardan keyin ikki davlat munosabatlarini barqarorlashtirish maqsadida rejalashtirilgan edi. Biroq, Eron bilan mojaro AQShning ustuvorliklarini qayta shakllantirishi va Xitoy bilan nozik aloqalarni yanada murakkablashtirishi mumkin.
Xitoy Tashqi ishlar vazirligi matbuot kotibi Lin Chyan Chorshanba kuni boʻlib oʻtgan matbuot anjumanida "Xitoy va AQSh Trumpning Xitoyga tashrifi haqida muloqotni davom ettirishadi" deb eʼlon qildi. Trumpning oʻzi esa tashrif "besh yoki olti hafta ichida" boʻlishini aytdi va "Biz Xitoy bilan ishlayapmiz. Ular bunga rozi boʻlishdi" deb qoʻshimcha qildi.
Fransiya Xalqaro Munosabatlar Instituti (Ifri) Osiyo tadqiqotlari markazi eksperti Jon Siman DWga bergan intervyusida kechikishning aniq signal berayotganini taʼkidladi: "Uzoq kutilgan Pekin safari kechiktirilishi Trumpning Oʻrta Sharqqa botib qolayotganini va shu sababli Xitoyga eʼtiborini yoʻqotayotganini koʻrsatadi". U shuningdek, tashrif hali toʻliq tayyorlanmaganligini, hatto Parijda boʻlib oʻtgan rejalashtirish uchrashuvlariga qaramay, bunday tashrif uchun oylab jiddiy tayyorgarlik kerakligini taʼkidladi.
Eron bilan mojaro butun Oʻrta Sharq boʻylab tarqalmoqda. Xurmuz boʻgʻozi, dunyodagi eng muhim energiya yoʻllaridan biri, mina va hujumlar xavfi tufayli neft eksporti uchun amalda yopilgan. Global yuk tashish va energiya narxlari keskin koʻtarildi. Trump Xitoy kabi yirik import qiluvchi davlatlardan harbiy-dengiz yordamini soʻradi, ammo tahlilchilar Tehronni hamkor sifatida koʻrgan Pekinning bunga qoʻshilishi ehtimoli juda past deb hisoblaydi.
Mercator Xitoy tadqiqotlari instituti (MERICS) tahlilchisi Klaus Sungning fikricha, "Eron hikoyaning bir qismi boʻlishi mumkin, lekin faqat Eron emas. Kechikishning asosiy omili Parij boʻlib, u yerda ikki tomon uchrashib, Trump va Si Jinpin Pekinda nima haqida gaplashishlari haqida kelishuvga erisha olmadi". Uning soʻzlariga koʻra, kechikish Pekinda Trumpning muzokaralar hamkori sifatidagi ishonchliligi haqidagi tashvishlarni qayta uygʻotdi.
Xitoy, Eron neftining eng yirik xaridori sifatida, dunyodagi eng katta neft zaxiralariga ega boʻlgani uchun inqirozga kamroq sezgir boʻlishi mumkin. Bu Pekinga Vashington bilan muzokaralarda qoʻshimcha ustunlik beradi. Pekindagi sammit Trump va Si 2025 yil oxirida Pusan shahrida kelishib olgan savdo va texnologiya oʻt ochishni toʻxtatish kelishuvini barqarorlashtirish uchun moʻljallangan edi.
Xavfsizlik masalalari ham bosimni oshiradi. Reuters oʻtgan hafta Tayvan uchun 14 milliard dollarlik qurol-yarogʻ toʻplami Trump tomonidan tasdiqlanishga tayyor ekanligi haqida xabar berdi. Bu paket ilgʻor havo hujumidan mudofaa tizimlarini oʻz ichiga olishi kutilmoqda. Pekin buni provokatsiya deb biladi, chunki Xitoy hukumati Tayvanni Xitoyning ajralmas qismi sifatida koʻradi.
Source: www.dw.com