AQSh prezidenti Donald Trump va Isroil bosh vaziri Benjamin Netanyahu Eronning raketa quroli 'vayron qilingan' va 'zaiflashtirilgan' deb da'vo qilishsa-da, Eron hali ham Isroil va Fors ko'rfazi davlatlariga hujumlarini davom ettirmoqda. Urushning to'rtinchi haftasiga yaqinlashar ekan, AQSh va Isroilning raketa zaxiralari deyarli tugagan degan bayonotlariga qaramay, Eron o'zining kamida bir qism raketa quvvatini namoyish etmoqda. Oq uyning 14-martdagi ijtimoiy tarmoqdagi postida 'Eronning ballistik raketa quvvati funktsional jihatdan vayron qilingan' deb da'vo qilingan bo'lsa-da, 10 kun o'tgach, Eron bir qancha hujumlar bilan bu da'voga qarshi chiqdi.
Royal United Services Institute (RUSI) tahlilchisi Burcu Ozcelikning aytishicha, 'Raketa otish qobiliyati zaiflashtirilgan, ammo tugamagan. Bu muhim'. Stimson Markazi mutaxassisi Kelly Grieco esa X ijtimoiy tarmog'ida yozganidek, Eronning 'operatsion o'zgarishi' tufayli AQSh-Isroil hujumlari harbiy uchirish joylari va zaxiralariga kamroq ta'sir ko'rsatdi. Uning yozishicha, urushning dastlabki kunlarida Eron 500 dan ortiq ballistik raketa va 2000 dan ortiq dron otgan, ammo ularning atigi 5% dan kamrog'i nishonga teggan. Keyingi ikki haftada otishlar 90% ga kamaygan, ammo nishonga tegish ko'paygan, ya'ni Eron kamroq otishga o'tgan, lekin ko'proq urishga muvaffaq bo'lgan.
Eronning qolgan harbiy quvvati haqida aniq baho berish qiyin, chunki raketa zaxiralari urushdan oldin ham oshkor etilmagan va Ozcelikning ta'kidlashicha, Eron o'z imkoniyatlarini tushuntirishda ochiq emas. Isroil harbiylari urushdan oldin raketa sonini 2500 ga yaqin deb hisoblagan, mustaqil mutaxassislar esa bu raqamni 6000 gacha deb baholagan. AQSh Milliy Razvedka Boshqarmasi ma'lumotlariga ko'ra, urushdan oldin Eron Yaqin Sharqdagi eng katta va xilma-xil arsenalga ega edi, bunga 2000 km masofaga uchadigan Sejjil, Ghadr va Khorramshahr kabi raketalar kiradi. So'nggi paytlarda Hind okeanidagi Diego Garcia harbiy bazasiga urinishlar Eronning ilgari ma'lum bo'lganidan uzoqroq masofaga uchadigan raketalari borligini ko'rsatdi.
Dronlar Eron harbiy qudvatining muhim qismi hisoblanadi. Portsmut universiteti o'qituvchisi Matthew Powellning aytishicha, fevral oyi boshida Shahed dronlari soni 80 000 ga yaqin deb baholangan, ambu bu raqamning aniqligi noma'lum. Uning ta'kidlashicha, dronlar nisbatan arzon bo'lgani uchun Eron mintaqada harbiy va siyosiy ta'sirini arzonroq ko'rsatish imkoniyatiga ega. Powellning hisob-kitoblariga ko'ra, tinchlik sharoitida Eron oyiga 10 000 Shahed droni ishlab chiqarish quvvatiga ega, ammo urushning bu raqamga ta'siri hozircha ma'lum emas.
Raketalarni almashtirish ancha murakkab, ammo Eron qayta qurollanish imkoniyatiga ega. 2021-2025 yillardagi ma'lumotlarga ko'ra, Eron global qurol importining atigi 0,05% ni tashkil qiladi. Eronning Islom Inqilobi gvardiyasi vakili general Ali Mohammad Naeini urush sharoitida ham raketalar ishlab chiqarilayotganini va zaxiralashda muammo yo'qligini aytgan, ammo keyinroq u havo hujumida halok bo'lgani haqida xabar berilgan. Sobiq Pentagon xodimi Alex Plitsasning aytishicha, urush boshida Eron oyiga 300 raketa ishlab chiqarish quvvatiga ega bo'lgan, ammo bu hozir oyiga 40 ga yoki 'bir kunlik otish' ga kamaygan bo'lishi mumkin. AQSh va Isroil yer usti nishonlarini urganiga ishonishsa-da, Eronning Kermanshah va Semnan kabi viloyatlarida kamida beshta yer osti 'raketa shaharlari' mavjudligi keng tarqalgan xabar.
RUSI tahlilchisi Ozcelikning ta'kidlashicha, AQSh va Isroilning asosiy maqsadi Eronning raketa dasturini uzoq muddatda zaiflashtirish va urush tugagandan keyin uni tiklash qobiliyatini pasaytirishdir. Bu urush boshidan beri maqsad bo'lib kelgan. Shu bilan birga, Eronning qolgan qurol zaxiralari va qayta tiklash imkoniyatlari haqida aniq ma'lumot yo'qligi sababli, vaziyat noaniq bo'lib qolmoqda.
Source: www.dw.com