AQSh prezidenti Donald Trump o‘zining mamlakat aholisiga qilgan nutqida Eronni “tosh davriga qaytarish” bilan tahdid qildi va urush yaqinlashib qolganini da’vo qildi. Biroq, uning nutqi global bozorlarni tinchlantira olmadi, chunki Eron javoban Hormuz bo‘g‘ozini deyarli yopib qo‘ygani tufayli neft narxlari keskin ko‘tarilib, Osiyo va Yevropa fond bozorlari qulab tushdi. Trump bu narx o‘sishini “Eronning aqldan ozgan terror hujumlari” deb aybladi, lekin bu vaziyat AQSh va uning ittifoqchilari uchun jiddiy iqtisodiy muammolarni keltirib chiqarmoqda.
Buyuk Britaniya Bosh vaziri Keir Starmer 35 ga yaqin mamlakatni virtual sammitga chaqirib, Hormuz bo‘g‘ozini qayta ochish va kemalar xavfsizligini ta’minlash yo‘llarini muhokama qilmoqchi. Ushbu yig‘ilishda Germaniya, Frantsiya va Yaponiya kabi mamlakatlar ishtirok etadi, ular bo‘g‘oz orqali erkin harakatni tiklashga tayyorligini bildirgan. Starmer bu jarayon “oson bo‘lmasligini” va “birlashgan harbiy kuch va diplomatik faoliyat”ni talab qilishini ta’kidladi, bu esa urushdan keyingi rejalashtirishning murakkabligini ko‘rsatmoqda.
Trump o‘z nutqida AQShning Eron bilan urushda “asosiy strategik maqsadlariga yaqinlashayotganini” va “Operatsiya Epic Fury” davomida Eronning raketa va dronlar ishlatish qobiliyatini sezilarli darajada cheklaganini da’vo qildi. U, shuningdek, Eron harbiy-dengiz kuchlari va havo kuchlarini “vayron qilingan” deb ta’rifladi. Biroq, Trumpning bu da’volari bozorlarni tinchlantirmadi, chunki Brent nefti 5% ga oshib, barreliga 106,22 dollarga yetdi, AQSh nefti esa 4,2% ga ko‘tarildi. Tokio, Janubiy Koreya va Gonkong fond bozorlari ham pasayishni davom ettirdi, bu global iqtisodiy beqarorlikni aks ettiradi.
Hormuz bo‘g‘ozi orqali dunyo neftining beshdan bir qismi o‘tadi, ammo Eronning tijorat kemalariga hujumlari va yana hujum qilish tahdidi tufayli bu suv yo‘li falaj holatga kelgan. Bu vaziyat neft va neft mahsulotlari narxlarini keskin ko‘tarilishiga olib keldi. Trump AQShning “Hormuz bo‘g‘ozi orqali deyarli hech qanday neft olmayotganini” va kelajakda ham kerak emasligini aytdi, lekin bu global energiya bozoridagi uzilishlarni hal qila olmaydi, chunki ko‘plab mamlakatlar ushbu yo‘ldan qaramdir.
Trump AQSh-Isroil urushiga qo‘shilmagan ittifoqchilarni tanqid qilib, ularga “o‘z neftingizni o‘zingiz oling” dedi va AQShning bo‘g‘ozni himoya qilish vazifasi emasligini ta’kidladi. Bu esa AQShning an’anaviy ittifoqchilari bilan munosabatlarini yanada murakkablashtirishi mumkin. Starmer yig‘ilishdan keyin harbiy rejalashtiruvchilar “janglar to‘xtagandan keyin” kemalar xavfsizligini ta’minlash rejalarini ishlab chiqishini aytdi, bu esa urushning uzoq davom etishi va uning og‘ir oqibatlarini ko‘rsatadi.
Source: www.dw.com