Janubiy Afrikalik yengil atletika yulduzi Caster Semenya, ikki marta Olimpiya oltin medali sohibasi, o‘z jinsini ommaviy tekshirishlarga duch kelgan yillarni boshidan kechirdi. U Olimpiya qo‘mitasining (IOC) yangi “Olimpiya sportida ayollar toifasini himoya qilish siyosati”ni tanqid qilib, bu siyosat jinsiy rivojlanish farqlari (DSD) bo‘lgan sportchilarga nisbatan adolatsiz ta'sir ko‘rsatishini ta'kidladi.
O‘tgan hafta e'lon qilingan yangi siyosat, asosan, transgender sportchilarga qaratilgan bo‘lsa-da, tibbiyot mutaxassislari va Olimpiya o‘yinchilari uning ta'siri DSD bo‘lgan sportchilar uchun sezilarli darajada og‘ir bo‘lishini aytmoqda. Semenya, 2016 va 2012-yillardagi 800 metrga yugurish bo‘yicha chempionlik unvonini himoya qila olmadi, chunki u Jahon yengil atletika federatsiyasining (WA) testosteron darajasini 5 nmol/L dan pastga tushirish talabiga rozi bo‘lmadi.
IOC siyosati endi SRY testiga qaytdi, bu 1990-yillarda qo‘llanilgan va Y xromosomasidagi SRY genining mavjudligini tekshiradi. Semenya bu qarorni Time jurnalida “sharmandalik” deb baholadi va: “Genetik skrining qizlar va ayollarni sportda himoya qilish usuli emas. Buni shunday deb atash—yirtqich hayvonni yashirishdir. Bu faqat boshqa nom bilan chiqarib tashlashdir”, dedi.
Manchester Metropolitan universitetining sport olimi professor Alun Uilyams BBCga bergan intervyusida, DSD bo‘lgan sportchilar, jumladan Semenya va 2024-yilgi Parij Olimpiadasida oltin medalni qo‘lga kiritgan bokschi Imane Xelif, yangi siyosat tufayli chetlashtirilish xavfi ostida ekanligini aytdi. U: “Ko‘p odamlarni, ularning ko‘pi 18 yoshdan kichik, genetik tekshirish va ularning shaxsiy biologiyasi haqida hayotni o‘zgartiruvchi ma'lumotlarni ochib berish haqiqiy axloqiy muammolarni keltirib chiqaradi”, deb qo‘shimcha qildi.
IOC endi WA siyosatiga mos keladi, bu ayollar toifasida biologik erkaklarning ishtirok etishini taqiqlaydi. IOC raisi Kirsti Koventri, sobiq Olimpiya suzuvchisi, siyosatni ilmiy asos va adolatga asoslangan deb ta'rifladi. Biroq, Semenya buni qabul qilish qiyin ekanligini aytib: “Men kabi, IOC raisi Kirsti Koventri ham Afrikadan kelgan ayol. Men u boshqacha bo‘ladi deb umid qilgan edim. O‘rniga, u bizni muvaffaqiyatsizlikka uchratdi”, deb yozdi.
Source: www.dw.com