Germaniyada an'anaviy Pasxa tinchlik yurishlari 2-6 aprel kunlari o‘tkazilmoqda. Mamlakat bo‘ylab o‘nlab shaharlarda yuzdan ortiq tadbir tashkil etilgan bo‘lib, minglab odamlarning ishtirok etishi kutilmoqda. Yurishlar Germaniya Tinchlik Harakati Tarmog‘i veb-saytida ro‘yxatga olingan bo‘lib, “Tinchlik uchun velosiped” sayohatlaridan tortib, kontsertlar va nutqlarga qadar turli shakllarni o‘z ichiga oladi. Nutqlarda Eron, G‘azo va Ukrainadagi urushlar, shimoliy Suriyadagi Rojava mojarosi, shuningdek, inson huquqlari va iqlim adolati kabi mavzular muhokama qilinadi.
Bu yilgi yurishlarga Germaniya hukumatining harbiy xizmatni qisman qayta joriy etish qarori sezilarli ta'sir ko‘rsatmoqda. Yil boshidan boshlab barcha 18 yoshli yoshlarga harbiy xizmatga “motivatsiya va mosligini” baholash maqsadida harbiy so‘rovnoma yuborilmoqda. Yigitlar bu shakllarni to‘ldirishga majbur, qizlar esa konstitutsiya bilan majburiy harbiy xizmatdan ozod qilinganligi sababli ixtiyoriy ravishda to‘ldirishi mumkin. Yangi harbiy xizmat qonuni mamlakat bo‘ylab maktab ish tashlashlariga sabab bo‘ldi va bu yilgi Pasxa yurishlarida yoshlarning kattaroq guruhi ishtirok etishi kutilmoqda. Germaniya Tinchlik Harakati Tarmog‘i vakiri Kristian Gollaning aytishicha, namoyishlarning 20 tasida harbiy xizmat masalasiga bag‘ishlangan nutq so‘zlovchilari bo‘ladi.
Golla tinchlik yurishlarining bugungi kunda ham dolzarbligi uchun sabablarning yetishmasligidan afsusda ekanligini aytdi. U: “Bu Ukrainaga qarshi Rossiya, Fors ko‘rfazi mintaqasi, Isroil va Falastin, yoki Eron bombardimonlari bo‘lsin – bular Pasxa yurishlari uchun asosiy masalalar bo‘ladi, albatta, xalqaro huquqni mustahkamlash ham”, deb ta'kidladi. Yurishlar markazlashtirilmagan tarzda tashkil etilgan, ya'ni muayyan tashkilotning yuqoridan pastga yo‘naltiruvchi ko‘rsatmasi yo‘q. Germaniya Tinchlik Harakati veb-saytida harakat hukumatni urushlarni tugatish uchun “diplomatik tashabbuslar boshlash”, xalqaro huquqni mustahkamlashga hissa qo‘shish va urushdan aziyat chekayotganlarga ko‘proq yordam berishga chaqirayotgani aytilgan.
Bayonotda, shuningdek, Tarmoq hukumatning “xalqaro huquqni tanlab talqin qilishi”ni qattiq tanqid qilgani, Germaniya AQSh va Isroilning Eron hujumini ham xuddi Rossiyaning Ukrainaga hujumi kabi qoralashi kerakligini ta'kidlagani qayd etilgan. Gamburgdagi Tinchlik Tadqiqotlari va Xavfsizlik Siyosati Instituti (IFSH) katta tadqiqotchisi Xendrik Gegemann aytishicha, barcha bu asosli masala va tashvishlarga qaramay, u Pasxa yurishlarining bu yil katta olomonni jalb qilishini ko‘rmaydi.
Gegemannning ta'kidlashicha, bu qisman ko‘p odamlar – shu jumladan tinchlik harakati o‘zida ham – hozirgi mojarolar haqida ko‘proq ikki tomonlama his qilishi bilan bog‘liq. U: “Masalan, Ukrainaga nisbatan vaziyat 2003 yildagi Iroq bilan solishtirganda murakkabroq, bu Germaniyada keng tinchlik noroziliklarining so‘nggi bosqichi edi, u yerda ko‘pchilik hujum noto‘g‘ri ekanligiga rozi bo‘lishi mumkin edi. Endi esa Biz Buchaga hujumning to‘rtinchi yilligini ko‘rdik va, albatta, Ukrainani mustahkamlashga qarshi harakat qilishni safarbar qilish qiyinroq”, dedi. Germaniyadagi Pasxa tinchlik yurishlari 1960 yillarning boshida paydo bo‘lib, to‘g‘ridan-to‘g‘ri Buyuk Britaniyadagi Yadro Qurolsizlanishi Kampaniyasidan ilhomlangan. Ular Sovuq Urush davrining dastlabki qismida tez o‘sdi, 1960 yillarning boshlarida bir necha ming ishtirokchidan 1968 yilga kelib yuz minglab katta olomongacha yetdi.
Ishtirokchilar an'anaviy ravishda keng doiradagi tashkilotlar, jumladan, cherkovlar, kasaba uyushmalari, chap qanot siyosiy partiyalar va Germaniya Tinchlik Jamiyati (DFG-VK) kabi pasifist guruhlar tomonidan birlashtirilgan. Bu oxirgi guruhlar, dastlab vicdanan rad etuvchilar tomonidan ilhomlangan, yaqinda harbiy xizmatni rad etmoqchi bo‘lgan yoshlarga ko‘proq maslahat va yordam berayotganini topmoqda. Ammo Gegemannning aytishicha, Pasxa yurishlari so‘nggi yillarda odamlarni safarbar qilishda qiynalmoqda. U: “Bu an'anaviy tashkilotlar endi bir xil safarbarlik salohiyatiga ega emas va ularning ba'zilari tinchlik siyosatiga o‘z nuqtai nazarlarini o‘zgartirdi”, dedi. Gegemann shuningdek, so‘nggi yillarda ba'zi nemislar Pasxa yurishlariga qo‘shilishdan charchaganligini, chunki o‘ng qanotning ba'zi elementlari va Saxra Vagenknecht kabi bo‘linuvchi siyosiy shaxslar bu sababni o‘zlashtirganligini aytdi.
Shunga qaramay, Gegemann pasifizm hali ham Germaniyaning jamoat munozarasida muhim o‘rin egallashiga ishondi. U: “Ular, albatta, kengroq munozarada bir vaqtlar bo‘lganidan kamroq ma'qullashga ega, ammo bu muhim pozitsiya bo‘lib qolmoqda. Bu juda qadimiy, juda o‘rnatilgan an'ana bo‘lib, ayniqsa qayta harbiylashuv davrida muqobillarga ishora qilishga, ma'lum g‘oyalar savol ostiga qo‘yilishini ta'minlashga harakat qiladi”, dedi. Germaniyada xavfsizlik hissi so‘nggi yillarda keskin pasaydi. Allensbach so‘rov instituti fevral oyida nashr etgan hisobotda faqat 55% nemislar o‘zlarini xavfsiz his qilishini, bu 2025 yildagi 60% va 2019 yildagi 70% dan yuqori ko‘rsatkichdan past ekanligini aytdi. Nemislarning taxminan uchdan ikki qismi endi mamlakat to‘g‘ridan-to‘g‘ri urushga aralashishidan qo‘rqmoqda.
Allensbachning yillik “Xavfsizlik Hisoboti” shuni aniqladiki, kamroq nemislar NATO ularni xavfsiz saqlaydi deb hisoblaydi – asosan Yevropadagi tinchlik kafolatchisi sifatida AQShga ishonchsizlik tufayli. Faqat 42% ittifoq Rossiya hujumini muvaffaqiyatli qaytarishiga ishonadi, bu o‘tgan yilga nisbatan 14 foizga kam. Golla: “Albatta, odamlar global vaziyatning bosib olishidan tahdid sezmoqda. Dunyo vaziyati nuqtai nazaridan, men, albatta, o‘tgan yilga qaraganda ko‘proq odam (kutaman)”, dedi. Ammo baribir, u bu Pasxa dam olish kunlari kutilayotgan sonlar haqida juda ishonchli bo‘lib gapirmoqchi emas edi: “Men ob-havo muammo ekanligini bilaman – ob-havo unchalik yaxshi bo‘lishi kutilmaydi”, dedi u. “Shunga qaramay, men ehtiyotkorlik bilan optimistman, o‘tgan yilga qaraganda ko‘proq odam bo‘ladi”.
Source: www.dw.com