Hindistonning eng ilg‘or yadro reaktori, Tamil Nadu shtatidagi Kalpakkam shahrida joylashgan Prototip tez ko‘paytiruvchi reaktor (PFBR), dushanba kuni kritiklik bosqichiga yetdi. Bu bosqichda yadro zanjirli reaksiya o‘z-o‘zini davom ettira oladi va bu Hindistonning atom energiyasi dasturida muhim sakrashni anglatadi. Reaktor to‘liq ishga tushgach, Hindiston Rossiyadan keyin tijorat tez ko‘paytiruvchi reaktoriga ega bo‘lgan ikkinchi mamlakatga aylanadi.
Hindiston Bosh vaziri Narendra Modi bu voqeani "Hindiston uchun faxrli lahza" va mamlakatning yadro dasturini rivojlantirishdagi "belgilovchi qadam" deb atadi. U X ijtimoiy tarmog‘idagi postida shunday dedi: "Bu ilg‘or reaktor, iste’mol qilganidan ko‘ra ko‘proq yoqilg‘i ishlab chiqara oladi, bu bizning ilmiy imkoniyatlarimiz chuqurligi va muhandislik korxonamiz kuchini aks ettiradi. Bu dasturning uchinchi bosqichida keng toriy zaxiralarimizdan foydalanishga qarorli qadamdir."
Tez ko‘laytiruvchi reaktor nima va bu yangi yutuq nima uchun muhim? Bu reaktor Indira Gandi Atom Tadqiqotlari Markazi (IGCAR) tomonidan ishlab chiqilgan bo‘lib, 500 megavatt elektr quvvatiga ega. U og‘ir suvli reaktorlardan farqli ravishda, uranni kamroq iste’mol qilib, elektr energiyasi ishlab chiqaradi va plutoniy chiqindilarini yoqilg‘i sifatida ishlatadi, bu esa yadro chiqindilarini kamaytiradi.
Hindiston dunyodagi uchinchi yirik energiya iste’molchisi bo‘lib, aholisi va iqtisodiyoti tez o‘sib bormoqda. Hozirda yadro energiyasi mamlakat energiya aralashmasining atigi 3 foizini tashkil qiladi, ammo Hindiston buni 2024 yildagi 8,180 MVt dan 2047 yilga kelib 100 GVt ga oshirishni maqsad qilgan. Uch bosqichli yadro dasturi va toriy zaxiralaridan foydalanish bu maqsadga erishishda muhim rol o‘ynaydi.
Boshqa mamlakatlar, jumladan AQSh, Fransiya, Buyuk Britaniya, Yaponiya va Rossiya ham tez ko‘paytiruvchi reaktor texnologiyasi ustida ishlagan, ammo hozirgacha faqat Rossiyada tijorat reaktori mavjud. Ekspertlar, reaktor materiallari, qayta ishlash va iqtisodiy muammolar tufayli bunday tizimlarni keng miqyosda joriy etish to‘xtab qolganini ta’kidlaydi. Agar Hindiston o‘z prototip reaktorining muvaffaqiyatini tijorat modeliga aylantira olsa, bu boshqa mamlakatlarga namuna bo‘lishi mumkin.
Source: www.aljazeera.com