Islomobod, Pokiston – Eron tashqi ishlar vaziri Abbos Aroqchi uch mamlakat bo‘ylab 72 soatlik diplomatik safar davomida mintaqaviy hamkorlar bilan Hormuz bo‘g‘ozini qayta ochish taklifini muhokama qildi. Bu taklif AQSh bilan yadroviy dastur bo‘yicha muzokaralarni keyinga qoldirishni nazarda tutadi.
Aroqchi dushanba kuni Sankt-Peterburgda Rossiya prezidenti Vladimir Putin bilan uchrashdi, avval esa ikki kun ichida ikki marta Islomobodga tashrif buyurdi – bu tashriflar Maskatdagi uchrashuv bilan birga amalga oshirildi. Al Jazeera manbalariga ko‘ra, Maskatdagi muzokaralarda bir qancha davlatlarning yuqori martabali razvedka xodimlari ishtirok etgan.
Maskatdagi muhokamalar Hormuz bo‘g‘ozi, mintaqaviy xavfsizlik kafolatlari va potentsial kelishuv asoslariga qaratilgan bo‘lib, yadroviy masalalar keyingi bosqichga qoldirildi. Eron o‘zining so‘nggi taklifini Pokistonga taqdim etgan, Pokiston esa Tehron va Vashington o‘rtasida xabar almashish vazifasini o‘tamoqda.
Oq uy Eron taklifining mazmunini tasdiqlamadi. Matbuot kotibi Oliviya Ueylsning aytishicha, AQSh “matbuot orqali muzokara olib bormaydi” va “faqat Amerika xalqini birinchi o‘ringa qo‘yadigan, Eronga yadro quroliga ega bo‘lishga hech qachon yo‘l qo‘ymaydigan kelishuv tuzadi”.
AQSh prezidenti Donald Tramp esa Eron taklifini qabul qilishi noma'lum. U Fox Newsga bergan intervyusida “ular yadro quroliga ega bo‘la olmaydi, aks holda uchrashishning ma'nosi yo‘q” deb aytgan.
Diplomatik harakatlar vaqt cheklanishi ostida kechmoqda. 1973-yilgi Urush kuchlari rezolyutsiyasiga ko‘ra, Tramp 1-maygacha Eronga qarshi harbiy amaliyotlarni davom ettirish uchun Kongress ruxsatini olishi kerak. 15-apreldagi Senatdagi ovoz berishda rezolyutsiya 52-47 ovoz bilan rad etilgan.
Aroqchi Pokistondagi birinchi tashrifida Bosh vazir Shahboz Sharif, Bosh vazir o‘rinbosari Ishoq Dar va Armiya boshlig‘i Asim Munir bilan uchrashgan. Keyin Maskatga yo‘l olgan vazir yakshanba kuni Pokistonga qaytib, yana Munir bilan uchrashgan va Moskvaga jo‘nab ketgan.
Eron davlat matbuoti qattiqroq ohangda bo‘lgan. Fars axborot agentligi Aroqchi yadroviy masalalar va Hormuz bo‘g‘ozi bo‘yicha Eronning qizil chiziqlarini Pokiston orqali yetkazganini xabar qilgan.
Aroqchi Qatar, Saudiya Arabistoni, Misr va Fransiya tashqi ishlar vazirlari bilan telefon orqali gaplashgan. Qatar Bosh vaziri dengiz yo‘llari “savdolashish vositasi yoki bosim taktikasiga aylanmasligi” haqida ogohlantirgan.
Tahlilchilarning fikricha, Eronning bu diplomatik harakatlari 2015-yilgi yadroviy kelishuvning qulashidan saboq olgan holda, mintaqaviy qo‘llab-quvvatlashni kengaytirishga qaratilgan. Biroq, Fors ko‘rfazi davlatlari to‘liq mintaqaviy qayta tuzilishga tayyor emas.
Bir nechta muddatlar yaqinlashmoqda: 1-maydagi urush kuchlari chegarasi, Trampning Xitoyga tashrifi va Haj mavsumi. Saudiya Arabistoni millionlab ziyoratchilarni kutib olishga tayyorlanayotgan bir paytda, har qanday keskinlik ayniqsa qimmatga tushishi mumkin.
Source: www.aljazeera.com