Bu hafta Ar-Riyodda Fors ko‘rfazi hamkorlik kengashi (GCC) yetakchilari AQSh-Isroilning Eron bilan urushi boshlanganidan beri ilk bor yuzma-yuz uchrashdi. Uchrashuvda xavfsizlik masalalari bilan bir qatorda uzoq muddatli qo‘shma loyihalarni tezlashtirish masalalari ham ko‘rib chiqildi.
GCC doirasidagi tashabbuslar transport, energetika, suv xavfsizligi va mudofaa sohalarini qamrab oladi. Ular iqtisodiy aloqalarni chuqurlashtirish va jamoaviy barqarorlikni mustahkamlashga qaratilgan.
Aberdin universiteti huzuridagi AFG kollejining Fors ko‘rfazi tadqiqotlari bo‘yicha eksperti Tomas Bonni Jeymsning ta’kidlashicha, Eronning GCC muhim infratuzilmasiga hujumlari “bu loyihalarni iqtisodiy intilishlardan xavfsizlik zaruratiga aylantirdi”. Bu siyosiy hisob-kitoblarni tubdan o‘zgartirib, ularni amalga oshirishga shoshilinchlik bag‘ishladi.
Eng yirik loyihalardan biri – GCC temir yo‘l loyihasi bo‘lib, u 2009 yil dekabrda tasdiqlangan. Maqsad – barcha olti a’zo davlatni 2117 km uzunlikdagi temir yo‘l tarmog‘i orqali bog‘lash. Loyiha yo‘lovchi va yuk tashish uchun mo‘ljallangan bo‘lib, poyezdlar soatiga 200 km tezlikka erishishi kutilmoqda. Biroq muddatlar 2018 yildan 2030 yilga surildi.
Jeymsning fikricha, asosiy muammo texnik emas, balki “olti suverenitet”ni bojxona qoidalari, texnik standartlar va chegara nazorati bo‘yicha muvofiqlashtirishdir. Urush esa eng strategik segmentlarni, xususan xavfsizlik logistikasi bilan bog‘liq yuk koridorlarini tezlashtirish uchun siyosiy imkoniyat yaratishi mumkin.
Elektr tarmoqlarini birlashtirish loyihasi GCCning eng muvaffaqiyatli qo‘shma loyihalaridan biri hisoblanadi. 1997 yilda tasdiqlangan loyiha 2014 yilda to‘liq ishga tushirilgan. Tizim 15 yil davomida 3 milliard dollar iqtisodiy tejash va deyarli 3000 ta favqulodda vaziyatda yordam ko‘rsatish imkonini berdi.
Suv xavfsizligi sohasida 2012 yilda taklif qilingan Fors ko‘rfazi suv birlashma loyihasi milliy suv tarmoqlarini bog‘lashni nazarda tutadi. Eronning suv infratuzilmasiga hujumlari, Jeymsning so‘zlariga ko‘ra, alohida milliy tizimlarning zaifligini ochib berdi.
Energetika sohasida GCC neft va gaz qiymat zanjiri bo‘ylab hamkorlikni chuqurlashtirishga intilmoqda. Mintaqaviy quvur liniyasi tarmog‘i energiya oqimlarini soddalashtirish va xarajatlarni kamaytirish uchun mo‘ljallangan.
Xavfsizlik sohasida GCC davlatlari ballistik raketa tahdidlari uchun umumiy erta ogohlantirish tizimi ustida ishlamoqda. Tizim sun’iy yo‘ldosh sensorlari va radar kuzatuvi asosida ishlaydi. Jeymsning ta’kidlashicha, fuqarolik infratuzilmasi (energiya, suv, transport) tobora ko‘proq xavfsizlik landshaftining bir qismi sifatida qaralmoqda.
Source: www.aljazeera.com