AQSh Markaziy qo‘mondonligi (CENTCOM) ma’lumotlariga ko‘ra, "Ozodlik loyihasi" doirasida 100 dan ortiq havo va dengiz samolyotlari hamda 15 000 harbiy xizmatchi jalb etiladi. Loyiha tijorat kemalarining Hormuz bo‘g‘ozidan o‘tishini muvofiqlashtirishni nazarda tutadi, biroq AQSh harbiy-dengiz kuchlari tomonidan to‘g‘ridan-to‘g‘ri eskort qilishni o‘z ichiga olmaydi.
Lloyd’s Market Association (LMA) ma’lumotlariga ko‘ra, hozirda Hormuz bo‘g‘ozi atrofidagi blokada tufayli 1000 ga yaqin kema ta’sirlangan va 20 000 ga yaqin ekipaj a’zosi kemalarda qolib ketgan. Fevral oyi oxiridan beri kamida 25 ta kema o‘qqa tutilgan.
Ha, harakat minimal darajaga tushgan bo‘lsa-da, bo‘g‘oz orqali o‘tish davom etmoqda. 28 fevralgacha kuniga 125-140 kema o‘tgan bo‘lsa, 30 aprel kuni atigi 7 ta kema o‘tgan. Bo‘g‘oz hozirda Eron va AQSh tomonidan blokada qilingan.
Eron blokadasi umumiy dengiz harakatini kamaytirishga qaratilgan bo‘lib, barcha kemalar Eron rasmiylari bilan muvofiqlashtirilishi va neft tankerlaridan har bir barrel uchun 1 dollar to‘lov olinishi talab qilinadi. AQSh blokadasi esa 13 apreldan boshlab Eron portlariga kiruvchi va chiquvchi kemalarni nishonga olgan.
Xalqaro dengiz tashish assotsiatsiyasi BIMCO barcha tomonlarni vazminlikka va begunoh dengizchilarni himoya qilishga chaqirdi. Ko‘pgina yuk tashish kompaniyalari barqaror sulh va bo‘g‘ozning xavfsizligi haqida ikki tomonning kafolatlariga muhtoj.
Ha, urush Hormuz bo‘g‘ozi orqali tashish sug‘urtasi narxini sezilarli darajada oshirdi. Bir qancha yirik dengiz sug‘urtachilari 5 martdan boshlab Eron va Fors ko‘rfazi atrofidagi hududlar uchun urush xavfi qoplamasini to‘xtatgan.
Hormuz bo‘g‘ozi Fors ko‘rfazini Ummon ko‘rfazi bilan bog‘laydi va Arab dengiziga chiqish imkonini beradi. 2024-yilda kuniga o‘rtacha 20 million barrel neft o‘tgan – bu jahon iste’molining qariyb 20 foizini tashkil qiladi. Shuningdek, jahon LNG savdosining beshdan bir qismi shu yo‘nalish orqali amalga oshiriladi.
Blokada turli darajada ta’sir ko‘rsatmoqda: Saudiya Arabistoni, BAA va Eron muqobil yo‘nalishlarga ega, biroq Iroq, Quvayt, Qatar va Bahrayn uchun bu imkoniyat yo‘q. Eron Jask portidan foydalanishi mumkin.
1987-yilda Eron-Iroq urushi davrida Quvayt AQShdan neft tankerlarini eskort qilishni so‘ragan edi. O‘sha "tanker urushi"da 239 neft tankerining 55 tasi (23%) butunlay cho‘kib ketgan yoki yo‘qolgan deb topilgan.
Source: www.dw.com