Fransiya prezidenti Emmanuel Makron Sharqiy Afrika bo‘ylab safar boshladi. Parij Afrika qit’asida, ayniqsa sobiq G‘arbiy Afrika mustamlakalaridagi muvaffaqiyatsizliklardan so‘ng o‘z ta’sirini tiklashga intilmoqda.
Makron uch davlatni qamrab olgan safarni 8-fevral kuni Misrdan boshladi. Keyingi manzillar Keniya va Efiopiya. U dushanba va seshanba kunlari ingliz tilida so‘zlashuvchi Keniyada sammitga mezbonlik qiladi. Fransiya Afrikadagi rolini qayta belgilashga, mustamlakachilikdan keyingi roldan yaqin hamkorlikka o‘tishga harakat qilmoqda.
Sammitga Afrika yetakchilari va biznes vakillari yig‘iladi. Tashrif davomida fransuz va keniya kompaniyalari o‘rtasida iqtisodiy va tijorat hamkorligini kuchaytirish bo‘yicha bir qancha kelishuvlar imzolanishi kutilmoqda.
“Africa Forward” sammiti Makron 2017-yilda hokimiyatga kelganidan beri ingliz tilidagi mamlakatda o‘tkaziladigan birinchi tadbir bo‘ladi. Fransiya prezidenti safarni chorshanba kuni Addis-Abebada yakunlaydi. U yerda efiopiya rasmiylari bilan uchrashuvlar va Afrika Ittifoqi shtab-kvartirasida tinchlik va xavfsizlik masalalari bo‘yicha muzokaralar rejalashtirilgan.
Tashrif Parijning iqtisodiy va xavfsizlik aloqalarini tiklash, Afrikaning ayrim qismlarida kuchayib borayotgan Fransiyaga qarshi kayfiyatga qarshi turish urinishi sifatida ko‘rilmoqda.
Fransiya G‘arbiy va Markaziy Afrikaning katta qismini mustamlaka qilgan va mustaqillikdan keyin ham ortiqcha siyosiy va iqtisodiy ta’sirni saqlab qolgan. Fransiya bir vaqtlar strategik manfaatlar uchun nomaqbul rahbarlarni qo‘llab-quvvatlaganlikda ayblangan bo‘lsa, endi frankofon Afrikada avvalgi hukmron kuch emas.
Qit’ada teng huquqli, g‘alaba-g‘alaba sheriklik, tabiiy resurslar ustidan qattiqroq nazorat va an’anaviy G‘arb hamkorlaridan tashqari kengroq ittifoqlar uchun intilish kuchaymoqda. Fransiyaga qarshi kayfiyat siyosiy beqarorlik, harbiy to‘ntarishlar va boshqa xalqaro kuchlar raqobati bilan birga o‘sdi.
Eng keskin uzilish Sahel mintaqasida yuz berdi. Mali, Burkina-Faso va Nigerda to‘ntarishlar ro‘y berdi va Fransiya bilan munosabatlar tezda yomonlashdi. Fransuz qo‘shinlari qurolli guruhlarga qarshi ko‘p yillik harbiy amaliyotlardan so‘ng chiqarib yuborildi. Mahalliy hukumatlar va jamoatchilikning bir qismi bu amaliyotlarni samarasiz deb hisobladi.
Bo‘shliqda mintaqa harbiy rahbarlari yangi xavfsizlik hamkorlariga, xususan Rossiyaga murojaat qildi. Bu Fransiyaning mintaqadagi ta’sirining pasayishini ko‘rsatadi. Rossiya ta’siri, jumladan “Vagner” guruhi va uning vorisi tarmoqlari orqali, Fransiyaga qarshi kayfiyatdan foydalanib kengaydi.
Makron Fransiyaning Afrika siyosatini qayta shakllantirishga, an’anaviy ta’sirni “sheriklik” deb ataydigan narsa bilan almashtirishga intilmoqda. U tadbirkorlik, iqlim va yoshlarni jalb qilishga qaratilgan chuqur madaniy va ta’lim hamkorligini ilgari surmoqda. Bunday sa’y-harakatlar Fransiyaning Afrika davlatlari bilan mustamlakachilikdan keyingi munosabatlarini qayta ixtiro qilish va Xitoy va Rossiya kabi kuchlar bilan raqobatlashish urinishi sifatida ko‘riladi.
Parij haqiqatan ham Afrika siyosatini o‘zgartirishga harakat qilmoqda; ammo uning qit’adagi ta’siri haqidagi savollar saqlanib qolmoqda.
Source: www.aljazeera.com