2026-yilning dastlabki oylarida dunyo bo'ylab 150 million gektardan ortiq maydon yonib ketdi, bu Texas shtatining ikki barobaridan ko'proq. Tadqiqotchilarning ogohlantirishicha, kuchli El Nino hodisasi yilning ikkinchi yarmida vaziyatni yanada yomonlashtirishi mumkin.
Imperial kolleji Londonning ekstremal ob-havo tadqiqotchisi Teodor Kipingning aytishicha, bu yil global yong'in mavsumi juda tez boshlandi. Yong'inlar shu vaqtgacha o'rtacha ko'rsatkichdan 50% ko'proq maydonni qamrab olgan va 2012-yildan beri kuzatilgan rekorddan 20% yuqori.
G'arbiy Afrika va Sahel mintaqasidagi deyarli barcha mamlakatlarda rekord darajadagi yong'inlar kuzatilgan. Afrikada jami 85 million gektar maydon yonib ketgan, bu avvalgi rekord 69 million gektardan sezilarli darajada ko'p.
Kipingning ta'kidlashicha, o'tgan vegetatsiya davrida bu hududlarda g'ayrioddiy ko'p yog'ingarchilik bo'lgan, bu o'tlarning ko'payishiga olib kelgan. Keyingi qurg'oqchilik va issiqlik to'lqinlari esa yong'inlarning odatda kamroq xavfli hududlarda ham tarqalishiga sabab bo'lgan.
Osiyoda, xususan Hindiston, Janubi-Sharqiy Osiyo va Shimoliy-Sharqiy Xitoyda yirik yong'inlar sodir bo'lgan. Osiyodagi yong'inlar avvalgi rekord yilga nisbatan 40% ko'proq maydonni qamrab olgan. AQSh va Avstraliyada ham shu yilning o'zida mavsumdan tashqari katta yong'inlar kuzatilgan.
Bularning barchasi yil oxirida kutilayotgan "super" El Nino oldidan sodir bo'lmoqda. Prognozlarga ko'ra, El Ninoning may-iyul oylarida paydo bo'lish ehtimoli 61% ni tashkil etadi va u yil oxirigacha davom etishi mumkin.
Sunway universiteti sayyora salomatligi markazi direktori Jemila Mahmudning aytishicha, yong'in tutuni oddiy ifloslanish emas, undagi mayda zarrachalar (PM2.5) sog'liq uchun transport chiqindilaridan 10 baravar xavfli. 2024-yilda The Lancet tibbiy jurnali tomonidan o'tkazilgan tadqiqot har yili 1,5 million o'lim havo ifloslanishi bilan bog'liqligini ko'rsatgan.
Jahon meteorologiya tashkiloti mart oyida global iqlim kuzatilgan tarixdagi eng nomutanosib holatda ekanligini ma'lum qildi. Issiqxona gazlari kontsentratsiyasi, asosan neft, ko'mir va gazni yoqish natijasida, atmosfera va okeanning isishiga olib kelmoqda.
WWA asoschilaridan biri Frayderike Ottoning ta'kidlashicha, El Nino tabiiy tsiklning bir qismi bo'lsa-da, u tobora isib borayotgan iqlim sharoitida sodir bo'lmoqda. Uning so'zlariga ko'ra, inson faoliyati natijasidagi iqlim o'zgarishi ekstremal ob-havo hodisalarining ehtimoli va intensivligiga El Ninodan ko'ra ko'proq ta'sir ko'rsatmoqda.
Mahmud hukumatlarning iqlim bo'yicha majburiyatlardan sekin-asta voz kechayotganini tanqid qildi. Otto esa iqlim o'zgarishiga qarshi kurashish uchun qayta tiklanadigan energiya va saqlash texnologiyalaridan foydalanish kerakligini ta'kidladi.
Source: www.dw.com