AQSh-Isroil rejimining Eron bilan urushi davom etar ekan, dunyo diqqati Hormuz bo‘g‘oziga qaratilgan bir paytda, Tehron hukumati siyosiy mahbuslarga qarshi bosimni kuchaytirmoqda. Huquq himoyachilari ommaviy qatllar haqida ogohlantirmoqda.
Norvegiya-Eronlik nevrolog va Iran Human Rights asoschisi Mahmud Amiri-Mug‘addam DW’ga bergan intervyusida: “Biz Eronda inson huquqlari ahvolini katta tashvish bilan kuzatmoqdamiz. Siyosiy mahbuslar, namoyishchilar va josuslikda ayblanganlarning deyarli har kuni qatl etilishi ayniqsa xavotirli”, dedi.
2025-yilda Eron hukumati kamida 1639 kishini qatl qilgan, bu o‘tgan yilga nisbatan 68% ko‘p va kuniga 4-5 qatlni tashkil etadi. Bu 35 yil ichidagi eng yuqori ko‘rsatkichdir. Qatllar soni 2022-yildagi “Ayol, hayot, erkinlik” noroziliklaridan keyin keskin oshgan.
BMT Inson huquqlari bo‘yicha oliy komissari Volker Türkning so‘zlariga ko‘ra, urush boshlanganidan beri Eronda milliy xavfsizlikka oid ayblovlar bilan 4000 dan ortiq kishi hibsga olingan, ulardan kamida 21 nafari qatl etilgan.
Huquq himoyachisi Ziyo Nabaviy ijtimoiy tarmoqlarda: “So‘nggi kunlardagi ketma-ket qatllar qamoqxonaning siyosiy bo‘limlarida qanday muhit yaratganini tasavvur qilish qiyin”, deb yozgan. Fevral oyining oxiridan beri internetga kirish sezilarli darajada cheklangan, VPN va sun’iy yo‘ldosh antennalariga qarshi choralar kuchaytirilgan.
Kanadalik huquqshunos Said Dihg‘on: “Eronlik hamkasblar bilan bog‘lanish juda qiyin, ammo siyosiy mahbuslarning ishlari tezlashtirilgan va shaffoflik kamaygan. Bu o‘lim hukmlari tezroq chiqarilishi va ijro etilishini anglatadi”, dedi. U mustaqil advokatlar hibsga olinayotgani va qo‘rqitilayotganini qo‘shimcha qildi.
Nobel mukofoti sovrindori Nargis Muhammadiy yaqinda yurak xurujiga uchragan va garov evaziga shartli ravishda ozod qilingan. Dihg‘on boshqa kasal siyosiy mahbuslar ham tibbiy tanaffus olishi kerakligini ta’kidlaydi.
Huquq himoyachilari Eronda 1980-1988 yillardagi urushdan keyingi ommaviy qatllar takrorlanishidan ogohlantirmoqda. Yuzlab namoyishchilar o‘lim jazosiga olib kelishi mumkin bo‘lgan ayblovlar bilan yuzlashmoqda.
Amiri-Mug‘addam xalqaro hamjamiyatni Eronga ko‘proq e’tibor berishga va qatllarni to‘xtatish hamda siyosiy mahbuslarni ozod qilishni muzokaralarning asosiy sharti qilishga chaqiradi: “Oxir-oqibat, Erondagi xalq tub o‘zgarishlarni amalga oshiradi.”
Source: www.dw.com