Yangi tadqiqot sun’iy yo‘ldosh ma’lumotlaridan foydalanib, BMTning Inson Rivojlanish Indeksida (HDI) dunyo aholisining 58 foizi noto‘g‘ri toifaga kiritilganligini aniqladi. Bu esa yordamning haqiqiy ehtiyojmandlarga yetib borishiga jiddiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
Meksikaning Guerrero shtatidagi Arcelia shahri misolida: rasmiy ma’lumotlarga ko‘ra, shahar 0,714 ball bilan “yuqori rivojlanish” toifasiga kiritilgan. Ammo sun’iy yo‘ldosh tasvirlari va sun’iy intellekt tahlili shuni ko‘rsatdiki, haqiqiy ko‘rsatkich 0,617 – ya’ni “o‘rta rivojlanish” darajasiga to‘g‘ri keladi. Bu 33 ming kishining hayotiga bevosita ta’sir qiladi.
Tadqiqot muallifi Stenford universitetidan Hannah Druckenmillerning ta’kidlashicha, dunyoning eng kambag‘al mamlakatlarining yarmida so‘nggi 10 yil ichida aholi ro‘yxatga olinmagan. Bu esa siyosatning real ehtiyojlarga mos kelmasligiga olib keladi.
HDI nafaqat reyting, balki global resurslarni taqsimlash vositasi sifatida ishlatiladi. Mahalliy darajadagi xatolar yordamning eng muhtojlarga yetib bormasligiga sabab bo‘ladi. Simulyatsiya qilingan yordam dasturida, eng kambag‘al 10 foiz aholini nishonga olishda, munitsipal darajadagi ma’lumotlar tahlilni 11 foizdan ko‘proq yaxshilagan.
1990-yilda joriy qilingan HDI yalpi ichki mahsulot (YaIM) o‘rnini bosuvchi ko‘rsatkich sifatida ishlab chiqilgan. Ammo tadqiqotchilar milliy o‘rtacha ko‘rsatkichlar mamlakat ichidagi mahalliy farqlarni yashirishini ta’kidlaydi. Sun’iy yo‘ldosh ma’lumotlari yo‘l zichligi, qurilish shakllari va tungi yorug‘lik kabi omillarni tahlil qilib, aniqroq rasm beradi.
Oksford universiteti qashshoqlik va inson rivojlanishi bo‘yicha tashabbus direktori Sabina Alkire tadqiqotni “qadam oldinga” deb baholadi, ammo sun’iy yo‘ldoshlar sog‘liqni saqlash kabi muhim ko‘rsatkichlarni to‘liq aks ettira olmasligini qayd etdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, “to‘yib ovqatlanmagan bola tungi yorug‘likdan ko‘rinmaydi”.
Xulosa qilib aytganda, sun’iy yo‘ldosh ma’lumotlari qimmatli qo‘shimcha vosita, ammo yer yuzidagi so‘rovlarni to‘liq almashtira olmaydi. Ular bir-birini to‘ldirishi kerak.
Source: www.dw.com