Eron AQSh bilan uch oylik urushni tugatish bo‘yicha muzokaralar olib borayotgan bir paytda, mamlakat mojaro soyasida qolgan jiddiy suv inqiroziga duch kelmoqda.
Eron allaqachon ko‘p yillik qurg‘oqchilik va yog‘ingarchilikning kamayishi bilan yuzma-yuz edi, ammo AQSh-Isroil urushi tuzsizlantirish zavodlari, suv quvurlari va boshqa fuqarolik infratuzilmalariga zarba berilganidan keyin suv muammolarini yanada kuchaytirdi.
Mamlakatning asosiy suv manbalari, jumladan suv omborlari, daryolar va yer osti suv zahiralari yillar davomida noto‘g‘ri boshqaruv, qishloq xo‘jaligidagi yomon amaliyotlar, haddan tashqari ko‘p to‘g‘on qurilishi va quduq qazishning ko‘payishi tufayli qurib bormoqda.
Jahon resurslari institutining Aqueduct ma’lumotlariga ko‘ra, Eronning suv stressi ko‘rsatkichi “juda yuqori” toifasiga kiradi, ya’ni mamlakat o‘rtacha yilda qayta tiklanadigan suv zahiralarining 80 foizdan ortig‘ini ishlatadi.
2025-yil noyabrida Eron beshinchi ketma-ket qurg‘oqchilik yilidan so‘ng o‘n yilliklardagi eng og‘ir suv inqiroziga duch keldi. Tehronning Amir Kabir to‘g‘oni sig‘imining atigi 8 foiziga ega edi, mamlakat bo‘ylab 19 ta yirik to‘g‘on qurib qolgan.
Prezident Masud Pezeshkiyon dekabrgacha yomg‘ir yog‘masa, suvni ratsionga solish kerakligi, agar hali ham yog‘ingarchilik bo‘lmasa, Tehronni evakuatsiya qilish kerak bo‘lishi mumkinligi haqida ogohlantirgan edi.
Evakuatsiyalarning oldi olinsa-da, suv inqirozi 2025-yil dekabr va 2026-yil yanvar oylarida yomonlashgan turmush sharoiti va inflyatsiyaning oshishi tufayli norozilik namoyishlariga olib keldi.
Eronning suv inqirozi iqlim o‘zgarishi, qishloq xo‘jaligi amaliyotlari, quduq qazishning ko‘payishi, yer osti suv sathining pasayishi va yomon boshqaruv kabi omillar natijasidir. 1979-yilgi Islom inqilobidan beri Eron o‘zini-o‘zi ta’minlashni targ‘ib qilmoqda, bu esa xalqaro sanksiyalar sharoitida ustuvor vazifaga aylandi.
7-mart kuni Eron tashqi ishlar vaziri Abbos Aroqchi AQSH Hormuz bo‘g‘ozidagi Qeshm orolida chuchuk suv tuzsizlantirish zavodini bombardimon qilganini aytdi, bu 30 qishloqning suv ta’minotiga ta’sir ko‘rsatdi.
Urushning atrof-muhitga ta’siri ham katta: LiveScience tahliliga ko‘ra, 28-fevraldan 14-martgacha bo‘lgan davrda urush maktablar, uylar va binolarning vayron bo‘lishi natijasida deyarli 5,6 million tonna karbonat angidrid va boshqa issiqxona gazlarini chiqargan.
Hukumat hozirda urushga e’tibor qaratgan bo‘lsa-da, noyabr oyida Eron bulutlarni ekishni boshladi va ortiqcha suv iste’mol qiladigan uy xo‘jaliklari va korxonalarni jarimaga tortish rejalarini e’lon qildi. Prezident Pezeshkiyon ruxsatsiz quduqlar qazish va yer osti suvlaridan haddan tashqari foydalanishga qarshi chiqdi.
Source: www.aljazeera.com