️ Shimoliy Muz okeanidagi strategik ahamiyatga ega bo‘lgan Ayiq bo‘g‘ozi (Bear Gap) Rossiyaning uzoq shimoldagi harbiy ambitsiyalari haqidagi xavotirlarning yangi markaziga aylandi.
️ Norvegiya Mudofaa vaziri Tore Sandvik Buyuk Britaniyaning The Times gazetasiga bergan intervyusida Moskvaga ushbu yo‘lakni nazorat qilishga ruxsat berilmasligi kerakligini ta’kidladi. Uning so‘zlariga ko‘ra, bu Rossiyaga suv osti kemalari va qurollarini joylashtirish uchun xavfli imkoniyat beradi.
️ “Biz Rossiya qanday qurol tizimlarini ishlab chiqayotganini ko‘ramiz va agar ular Ayiq bo‘g‘ozini nazorat qila olsa, gipersonik raketalarni NATOga qarshi, London, Norvegiya va Daniyaga qarshi ishlatishi mumkin”, dedi Sandvik.
️ Ayiq bo‘g‘ozi – Shimoliy Muz okeanidagi strategik dengiz bo‘g‘ozi bo‘lib, Norvegiyaning shimoliy burni va Bear orali (Svalbard arxipelagining eng janubiy nuqtasi) o‘rtasida taxminan 650 km masofani tashkil etadi. U Barens dengizi va Norvegiya dengizi o‘rtasida joylashgan bo‘lib, Rossiya harbiy kemalari va suv osti kemalari Arktika bazalaridan Shimoliy Atlantikaga o‘tadigan asosiy dengiz yo‘llaridan biridir.
️ Norvegiya Mudofaa tadqiqotlari instituti (FFI) katta ilmiy xodimi Kristian Atlandning tushuntirishicha, Rossiya bu dengiz hududini o‘zining “Bastion mudofaasi” strategiyasining ajralmas qismi deb biladi. “Bastionning ichki qismida, ya’ni Barens dengizida Shimoliy flotning ballistik raketa suv osti kemalari xavfsiz ishlashini ta’minlash uchun Rossiya Ayiq bo‘g‘ozini nazorat qilishni xohlaydi”, dedi Atland.
️ Hozirda Rossiya bo‘g‘ozni nazorat qilmaydi. Yo‘lak asosan NATO a’zolari Norvegiya, Kanada va boshqa ittifoqchi davlatlar hukmronlik qiladigan hududda joylashgan. Biroq Rossiya yaqin atrofda muhim harbiy salohiyatni saqlab kelmoqda. Shimoliy flot Moskvaning eng kuchli harbiy tuzilmalaridan biri bo‘lib, Rossiya Arktika bazalari, portlari va aerodromlarini modernizatsiya qilishni davom ettirmoqda.
️ Dekabr oyida Norvegiya hukumati “Shimoliy Atlantikadagi Rossiya kuchlari faoliyati”ni sabab qilib, ikkita nemis suv osti kemasini sotib olishni e’lon qildi. Fevral oyida Buyuk Britaniya Norvegiyadagi qo‘shinlari sonini uch yil ichida 2000 nafarga ikki baravar oshirishini va Arktikadagi NATO operatsiyasida “muhim” rol o‘ynashini ma’lum qildi.
️ AQSh prezidenti Donald Tramp Grenlandiyani qo‘lga kiritish istagini yashirmagan va uni AQSh xavfsizligi uchun muhim deb biladi. Yanvar oyida Tramp hatto unga qarshi chiqqan Yevropa davlatlariga qo‘shimcha savdo tariflari bilan tahdid qilgan edi.
️ Atlandning so‘zlariga ko‘ra, ko‘pchilik Shimoliy Yevropa davlatlari haqiqatan ham “Rossiya yer usti kemalari va hujum suv osti kemalarining zarba masofasida” bo‘ladi, ayniqsa ularning tobora murakkab raketa tizimlarining uzoq masofali imkoniyatlarini hisobga olganda.
️ Arktika universiteti professori Gunhild Hoogensen Gjorvning ta’kidlashicha, Ayiq bo‘g‘ozi Rossiyaning “Shimoliy Atlantikaga chiqish yo‘li”dir. Agar Rossiya hududni nazorat qilsa, “ular dengiz kemalaridan raketalarni otishi mumkin” va “texnik jihatdan, ehtimol Buyuk Britaniya, Daniya, Niderlandiya va Nordik davlatlariga zarba berishi mumkin”.
️ Biroq Gjorvning qo‘shimcha qilishicha, asosiy savol – Rossiya haqiqatan ham atrofdagi davlatlarga hujum qilishga qaror qiladimi? “Agar ular buni qilishga qaror qilsa, bu to‘liq urush bo‘ladi. Bu ostona ostidagi tahdidlarning kuchayishi emas; bu keng ko‘lamli urush va Rossiyaning bunday fikrlashga tayyorligini ko‘rish juda qiyin”, dedi u.
️ Rossiya dunyodagi eng katta uzoq masofali raketalar arsenaliga ega. Eng yangi tizimlardan biri – birinchi marta 2024 yil noyabrida ommaga e’lon qilingan Oreshnik qit’alararo ballistik raketasi. Rossiyaning ta’kidlashicha, u yadro qurolini olib yurishga qodir va gipersonik tezlikda harakatlana oladi.
️ Arktika “buyuk kuchlar raqobati” uchun tobora muhim maydonga aylanmoqda, deydi FFI xodimi Atland. “Dengiz muzlari chekinishi bilan dengiz transporti, resurslarni qazib olish, ilmiy tadqiqotlar, harbiy operatsiyalar va geosiyosiy manevrlar uchun yangi imkoniyatlar paydo bo‘lmoqda”, dedi u.
️ Gjorvning ta’kidlashicha, Arktika uzoq vaqtdan beri, ayniqsa Sovuq urush davrida xavfsizlik maydoni bo‘lgan. Sovet Ittifoqi parchalanganidan keyin hamkorlikka qiziqish ortgan bo‘lsa-da, prezident Vladimir Putin davrida Rossiya “bir oyog‘i hamkorlik, bir oyog‘i raqobat” chizig‘ida turibdi.
️ 2024 yil dekabr oyida Kanada Arktikadagi harbiy salohiyatini va kuzatuv imkoniyatlarini kuchaytirishni o‘z ichiga olgan 37 sahifalik xavfsizlik strategiyasini e’lon qildi. Hujjat Rossiyaning qurol sinovlari va mintaqada raketa tizimlarini joylashtirishni “chuqur tashvishli” deb ta’riflagan.
️ Xitoyning shimoliy suvlarga ikki maqsadli harbiy va tadqiqot texnologiyalari bilan jihozlangan kemalarni muntazam ravishda yuborishi ham ma’lum.
Source: www.aljazeera.com