Irlandiyaning Dublin shahridagi Arnotts do‘konida 35 yoshli Yves Sakila ismli qora tanli irlandiyalikning vafot etishi mamlakatda irqchilik masalasini yana kun tartibiga olib chiqdi. Sakila 13 yoshida Kongo Demokratik Respublikasidan Irlandiyaga kelgan va Irlandiya fuqaroligini olgan edi.
15 may kuni Sakila do‘kondan shoshilib chiqib ketayotganda bir erkakni tasodifan yiqitgani aytiladi. Do‘kon xavfsizlik xodimlari uni ushlab, tizzalarini bo‘yniga qo‘ygan holda 4 daqiqadan ko‘proq ushlab turishgan. Voqea guvohlari tomonidan tasvirga olingan. Politsiya kelib, Sakilani qo‘l kishanladi va uning ahvoli yomonlashganini ko‘rib, reanimatsiya o‘tkazdi, ammo u Mater kasalxonasida vafot etdi.
Sakilaning o‘limi “Irlandiyaning Jorj Floyd lahzasi” deb atalmoqda. 2020-yilda AQShda qora tanli Jorj Floydning politsiya tomonidan o‘ldirilishi butun dunyoda norozilik namoyishlariga sabab bo‘lgan edi. Hozircha hech kim hibsga olinmagan va politsiya ishni ombudsmanga topshirgan.
40 yoshli qora tanli irlandiyalik faol va boshlovchi Emer O‘Nil so‘nggi ikki hafta ichida uch marta irqchilikka uchraganini aytadi. O‘smirlar unga “O‘z mamlakatingga qayt!” deb baqirgan, bir erkak ingliz tilida gaplashadimi deb so‘ragan va mahalliy barda uni n-so‘z bilan chaqirishgan. “Mening boshqa boradigan mamlakatim yo‘q. Bu mening mamlakatim”, deydi u.
Irlandiyaning sobiq bosh vaziri Berti Ahern saylovoldi tashviqoti chog‘ida “Biz Kongo va bunday joylardan odamlarni qabul qila olmaymiz” degan so‘zlari aks etgan video tarqaldi. Amaldagi bosh vazir Mixal Martin Ahernning bu so‘zlarini ma’qullamaganini, ammo partiyasiga a’zolarni saylovoldi tashviqotidan to‘xtata olmasligini aytdi.
Maynooth universitetining qora va mustamlakachilikdan keyingi adabiyot va madaniyat tanqidchisi Sandrin Ndahiro Sakila xotirasiga bag‘ishlangan ibodat marosimida yig‘lab yuborganini aytadi. “Do‘kon ochiq qoldi. Odamlar hech narsa bo‘lmagandek kirib-chiqardi. Agar oq tanli odam o‘lganida edi, do‘konni yopishgan bo‘lardi”, deydi u.
Dublin Texnologiya Universiteti tadqiqotchisi Zaynab Obasuyi maktabda sinfdoshlari uni ko‘rib “Ebola la la” deb kuylashganini eslaydi. “Har safar irqchilik haqida gapirsam, menga ‘Siz juda sezgirsiz, haddan oshyapsiz, noto‘g‘ri talqin qilyapsiz’ deyishadi. Irlandiya jamiyati irqchi deb atalishdan juda qo‘rqadi, chunki bu axloqiy nuqson sifatida qaraladi”, deydi u.
1980-90-yillarda Irlandiyani futbol va regbi bo‘yicha xalqaro musobaqalarda himoya qilgan birinchi qora tanli ayol sportchi Jeki Makkarti O‘Brayenning aytishicha, maydonda u o‘zini erkin his qilgan. “Irlandiyalikligimni shubha ostiga qo‘ymaslikning yagona yo‘li yashil formani kiyish edi. Maydonda men ulkan edim. Maydondan tashqarida esa katta boshli qora tanli bola edim”, deydi u.
2025-yilda Markaziy Statistika Byurosi so‘rovi shuni ko‘rsatdiki, “qora tanli irlandiyalik, qora afrikalik va boshqa qora tanli”larning 49 foizi kamsitishga duch kelgan. Sotsiomadaniy psixolog Mamobo Ogoro AQSh prezidenti Donald Trampning saylanishi o‘ta o‘ng kuchlarning Irlandiyaga migratsiya masalasida takabburligini kuchaytirganini aytadi.
Sakilaning o‘limi bo‘yicha dastlabki otopsiya aniq natija bermagan va toksikologik tahlillar bir necha hafta olishi mumkin. Mustaqil sud-tibbiyot eksperti tomonidan ikkinchi otopsiya o‘tkaziladi. Irlandiyaning irqchilik va irqiy tenglik bo‘yicha maxsus ma’ruzachisi Ebun Jozef mustaqil tergov o‘tkazishga chaqirgan. Arnotts do‘koni politsiya bilan hamkorlik qilayotganini, ammo xavfsizlik kamerasi tasvirlarini Sakilaning advokatiga bermaganini ma’lum qildi.
Source: www.aljazeera.com