Tinch okeanining o‘rtasida joylashgan orollar davlati Gavayi uzoq vaqt davomida iqtisodiyotini import qilinadigan qazib olinadigan yoqilg‘iga tayanib kelgan. Mahalliy neft yoki gaz zahiralariga ega bo‘lmagan ushbu shtat energiya tarmog‘i, dengiz va havo transporti, shuningdek, har yili 10 millionga yaqin sayyohni qabul qilish uchun xorijiy neft mahsulotlariga qaram.
2015-yilda Gavayi 2045-yilgacha 100% qayta tiklanadigan elektr energiyasiga o‘tish majburiyatini olgan birinchi AQSh shtati bo‘ldi. Maqsad mahalliy quyosh, shamol, bioenergiya, gidroelektr va vulqon landshaftidagi geotermal energiyadan foydalanish edi. 2018-yilda bu maqsad butun iqtisodiyotga kengaytirilib, “net-manfiy” uglerod chiqindilari nishoni qo‘yildi.
Biroq, ekspertlarning fikricha, 2045-yilga qadar dekarbonizatsiyalash va energiya mustaqilligiga erishish juda qiyin. Gavayi universitetidan Pol Bernshteynning ta’kidlashicha, shtatga ko‘plab siyosatlar kerak. Eng katta shahar Gonolulu joylashgan Oaxu orolida aholi zichligi va yer cheklovlari tufayli o‘tish ayniqsa qiyin.
2023-yilda Maui orolidagi dovul elektr uzatish liniyalarini yiqitib, 102 kishining o‘limiga sabab bo‘lgan yong‘inlarni keltirib chiqardi. Shtat energetika idorasi ma’lumotlariga ko‘ra, Gavayi elektr kompaniyasi uchun arzon qayta tiklanadigan energiyaga o‘tishni davom ettirish qiyin bo‘ldi.
Hozirda Oaxu uylarining taxminan 50 foizida tom quyosh panellari mavjud. Biroq, shtat energetika idorasi boshlig‘i Mark Glikning aytishicha, geotermal energiya aralashmaning katta qismiga aylanishi kerak. Gavayi orolida geotermal energiya 2017-yilda elektr energiyasining 30 foizini ta’minlagan, ammo vulqon otilishi tufayli ishlab chiqarish kamaygan. 2026-yil oxiriga kelib quvvatni 20 foizga kengaytirish rejalashtirilgan.
Dengiz va havo transportini dekarbonizatsiyalash katta muammo bo‘lib qolmoqda. Bernshteynning ta’kidlashicha, barqaror aviatsiya yoqilg‘isi va samolyot samaradorligini oshirish chiqindilarni kamaytirishga yordam beradi, ammo elektr samolyotlar uzoq vaqt talab qiladi.
Shtat qonun chiqaruvchi organi tomonidan buyurtma qilingan hisobotda dekarbonizatsiya stsenariylari taqdim etilgan: quyosh, shamol va batareyalarni misli ko‘rilmagan tezlikda joylashtirish, ichki yonuv dvigatelli avtomobillarni nol chiqindili elektr avtomobillarga almashtirish va binolarni energiya samaradorligini oshirish uchun rekonstruksiya qilish kerak.
Geotermal energiya toza mahalliy energiyaga o‘tishning eng katta umidi bo‘lib qolmoqda. Biroq, geotermal resurslarni qidirish qimmatga tushadi va ko‘proq sarmoya talab qiladi. Mahalliy gavayilik jamoalarning muqaddas vulqonlardan foydalanishga qarshiligi tufayli jamoatchilik bilan maslahatlashish muhim.
2045-yilga qadar geotermal energiyani yetarli darajada oshirish qiyin bo‘lgani sababli, Gavayi hukumati yuqori ifloslantiruvchi energiyadan uzoqlashish uchun “o‘tish” yoqilg‘ilarini ko‘rib chiqmoqda. Xususan, samarasiz neft elektr generatorlarini yuqori samaradorlikdagi gaz generatoriga almashtirish rejalashtirilgan, bu esa chiqindilarni 20 foizga kamaytiradi va neftga nisbatan 20 foiz arzonroq bo‘ladi. Biroq, ekspertlarning ta’kidlashicha, suyultirilgan tabiiy gazni sovutish, tashish va regazifikatsiya qilish xarajatlari ham yuqori.
Source: www.dw.com