Iroq uzoq yillar davomida jazirama yoz oylarida elektr ta'minotidagi uzilishlardan aziyat chekmoqda. Mamlakatning milliy tarmog'i talabni qondira olmaydi, fuqarolar esa generatorlarga qaram bo'lib qolgan. Biroq so'nggi paytlarda quyosh panellariga qiziqish keskin oshdi.
Bag'dodlik o'qituvchi Hiba al-Amiri oilasi bilan quyosh panellari o'rnatishni jiddiy o'ylayotganini aytdi. "Urush paytida Eron gazi uzildi va to'rt kun davomida elektr yo'q edi. Faqat generatordan foydalandik. Qo'shnilarimiz ham quyosh energiyasi haqida gapira boshladi", dedi u. Eron Iroq elektr stansiyalari uchun zarur bo'lgan gazning 40% gacha qismini yetkazib beradi, ammo mart oyida Isroilning gaz konlariga hujumidan so'ng etkazib berish to'xtatilgan edi.
Mutaxassislarning fikricha, uy-joy uchun quyosh panellari o'rnatish 5-10 million Iroq dinoriga (taxminan 3800-7600 dollar) tushadi. Al-Amiri va uning akasi bu maqsad uchun pul yig'ib, kelasi yilga qadar qurilma o'rnatishga umid qilmoqda. "Bir yil ichida bu loyihani to'lab olamiz, keyin esa generator uchun pul to'lamaymiz", dedi u.
Iroq milliy tarmog'i uy xo'jaliklariga kuniga atigi 8-12 soat elektr beradi. Qolgan vaqtda fuqarolar generator operatorlariga obuna to'laydi. Bag'dodda bir oylik generator xarajati 100-300 dollarni tashkil qiladi. Vashingtonlik tahlil markazi rahbari Garri Istepanianning so'zlariga ko'ra, generator tizimi tanish va moslashuvchan bo'lgan, quyosh esa katta sarmoya talab qiladi.
Xalqaro qayta tiklanuvchi energiya agentligining 2025 yilgi hisobotiga ko'ra, Iroqda energiya tariflari subsidiyalanadi, bu esa xususiy sektorni qayta tiklanuvchi manbalarga sarmoya kiritishdan to'xtatadi. Biroq generator narxlari oshib, dizel tanqisligi kuchaygani sababli quyosh energiyasiga qiziqish ortmoqda.
Iroq quyosh radiatsiyasi bo'yicha dunyodagi eng yuqori ko'rsatkichlarga ega. 1980-yillarda birinchi quyosh tadqiqot markazi ochilgan bo'lsa-da, urushlar va sanksiyalar tufayli rivojlanish sekinlashgan. Ekologik maslahatchi Amani Ibrohim Altmimiyning ta'kidlashicha, olimlar yillar davomida aholini qayta tiklanuvchi energiya haqida xabardor qilishga harakat qilgan.
2025 yil boshida Iroq markaziy banki fuqarolar va kichik biznes uchun quyosh tizimlarini o'rnatish uchun imtiyozli kreditlar dasturini ishga tushirdi. Shuningdek, quyosh komponentlariga import bojlari 33% dan 5% gacha tushirildi. Ammo mutaxassislar buni hali to'liq milliy o'zgarish deb atashga erta ekanligini ta'kidlamoqda.
Statistik ma'lumotlarga ko'ra, Iroqning Xitoy quyosh panellari importi 2024-2025 yillarda to'rt baravar oshib, 0,43 GVt dan 1,89 GVt ga yetdi. Bu Iroqni arab davlatlari orasida beshinchi yirik importchiga aylantirdi. Hukumat 2030 yilga qadar 12 GVt quyosh energiyasi ishlab chiqarishni rejalashtirmoqda.
Biroq ekspertlarning fikricha, quyosh energiyasi yozgi uzilishlarni to'liq bartaraf eta olmaydi. Shokriyning so'zlariga ko'ra, Iroqning elektr inqirozi tizimli muammo bo'lib, tarmoq islohoti, gazdan foydalanishni yaxshilash, uzatish liniyalarini yangilash va jiddiy sarmoyalarni talab qiladi.
Source: www.dw.com