AQShda samolyot yoqilg‘isi narxi yozgi sayohat mavsumi arafasida keskin oshib bormoqda. AQSh Transport departamenti ma'lumotlariga ko‘ra, aprel oyida yoqilg‘i xarajatlari 78 foizga o‘sib, qariyb 6,5 milliard dollarga yetdi. Mart oyida bu ko‘rsatkich 26 foizni tashkil etgan edi.
Bir gallon (3,78 litr) yoqilg‘i narxi o‘tgan yilning shu davriga nisbatan 1,81 dollarga oshib, 4,11 dollarni tashkil qildi. Bu o‘sish AQSh va Eron o‘rtasidagi keskinliklar, xususan, global energiya yetkazib berish uchun muhim bo‘lgan Hormuz bo‘g‘ozidagi vaziyat bilan bog‘liq.
Xalqaro havo transporti assotsiatsiyasi (IATA) 2026 yilga mo‘ljallangan prognozida aviakompaniyalarning sof foydasi 23 milliard dollarni tashkil etishi, avvalgi 41 milliard dollarlik prognozdan ancha past ekanligini ma'lum qildi. Bu ko‘rsatkich 2025 yildagi 45 milliard dollardan ham kam. IATA bu foyda marjasini “COVID yillaridan beri eng zaif natija” deb atadi.
AQSh Mehnat departamenti ma'lumotlariga ko‘ra, urush boshlanganidan beri aviachiptalar narxi 5,5 foizga oshgan. Mart oyida 2,7 foiz, aprelda esa 2,8 foiz o‘sish qayd etilgan. IATA hisobotida “Samolyot yoqilg‘isining mavjudligi xavf ostida va narx fevral oyi oxiridan beri qariyb ikki baravar oshdi” deyiladi.
Narx oshishiga qaramay, AQShda ichki reyslar uchun bron qilish davom etmoqda. Amerika avtomobil assotsiatsiyasi Memorial Day bayrami hafta oxirida (23-25 may) 3,6 million sayohatchi ichki reyslardan foydalanishini prognoz qilmoqda. Biroq, ba'zi aviakompaniyalar qiyin ahvolda. Byudjet tashuvchisi Spirit Airlines uch o‘n yillik faoliyatidan so‘ng may oyi boshida o‘z faoliyatini to‘xtatdi. Sud hujjatlarida kompaniya yoqilg‘i narxining oshishini bankrotlik sababi sifatida ko‘rsatdi.
Aprel oyida United Airlines bosh direktori Skott Kirbi chiptalar narxini 20 foizgacha oshirish zarurligini aytdi. O‘tgan hafta American Airlines esa bir qancha transkontinental reyslarni, jumladan, Sharlottdan Sakramentoga va Los-Anjelesdan Pitsburgga yo‘nalishlarni vaqtincha to‘xtatishini e'lon qildi.
AQSh-Isroilning fevral oyi oxirida Eronga hujumlari va Eronning javob choralari yirik aviakompaniyalarni yopiq va cheklangan havo hududlarini aylanib o‘tishga majbur qildi, bu esa yoqilg‘i sarfini oshirdi. Yevropa aviakompaniyalari esa Rossiya havo hududining yopilishi tufayli Osiyo yo‘nalishlarida allaqachon qiyinchiliklarga duch kelgan.
IATA aviakompaniyalarning yoqilg‘i xarajatlari 2025 yildagi 252 milliard dollardan bu yil 350 milliard dollargacha oshishini kutmoqda. Yoqilg‘i operatsion xarajatlarning deyarli uchdan bir qismini tashkil qiladi.
Uoll-stritda aksariyat yirik aviakompaniyalar aksiyalari pasaygan. Delta Air Lines 0,8 foizga, United 0,35 foizga, JetBlue 1 foizdan ko‘proqqa, Southwest 0,9 foizga tushgan. American Airlines esa 1,4 foizga o‘sgan.
Neft narxi Osiyo savdolarida 5 foizdan ko‘proqqa oshdi, xom neft narxi esa Isroilning Eronga yangi hujumlari va Livanga zarbalari ortidan 2 foizga yaqin ko‘tarildi. Biroq, Eron qurolli kuchlari Isroilga qarshi harbiy amaliyotlar tugaganini e'lon qilgach, narxlar pasaydi.
Oltin narxi iqtisodiy noaniqlik davrida xavfsiz investitsiya sifatida o‘zining eng past nuqtasidan tiklangan. Spot oltin 4331,69 dollardan barqarorlashgan, avgust oyi fyucherslari esa 0,2 foizga pasayib, 4356,50 dollarni tashkil qilgan.
AQShning asosiy indekslari, chip ishlab chiqaruvchilarning sotuviga qaramay, o‘sishni ko‘rsatgan. Nasdaq 1,1 foizga, S&P 500 0,6 foizga oshgan, Dow Jones esa 0,1 foizga pasaygan.
Source: www.aljazeera.com