Birlashgan Millatlar Tashkilotining yadroviy nazorat bo'yicha rahbari Rafael Grossi Eronni yadro ob'ektlarini tekshirish bilan "qayta shug'ullanishga" chaqirdi. AQSh va Yevropa ittifoqchilari esa Tehrondan boyitilgan uran zaxiralari qayerda joylashgani haqida ma'lumot berishni talab qilmoqda.
Xalqaro Atom Energiya Agentligi (MAGATE) bosh direktori Grossi dushanba kuni bo'lib o'tgan Boshqaruv Kengashi yig'ilishida Tehrondan xalqaro nazoratchiga yadro dasturini kuzatishni davom ettirishga ruxsat berish "juda muhim" ekanligini ta'kidladi.
AQSh prezidenti Donald Tramp Eronga qarshi davom etayotgan harbiy operatsiyaning asosiy sababi uning yadro qurolini yaratishiga yo'l qo'ymaslik ekanligini aytdi. Tehron esa yadro dasturi faqat tinch maqsadlarda ekanligini ta'kidlamoqda.
Isroil va AQSh o'tgan yili Eronning yadro ob'ektlarini bombardimon qilgan. Infratuzilmaning holati va boyitilgan uran zaxiralarining joylashuvi noma'lumligicha qolmoqda.
"Qayta aloqa o'rnatish juda muhim", dedi Grossi Boshqaruv Kengashining choraklik yig'ilishini ochar ekan. U yozma bayonotda Tehrondan MAGATE bilan "konstruktiv" hamkorlik qilishni so'radi.
AQSh, Buyuk Britaniya, Fransiya va Germaniya esa Kengashdan Eronni bombardimon qilingan ob'ektlar va boyitilgan uran haqida aniq ma'lumot berishga majburlovchi rezolyutsiya qabul qilishni talab qildi. Loyihada Eron "yadroviy material hisobi va himoyalangan yadro ob'ektlari to'g'risida aniq ma'lumot" berishi va MAGATEga barcha joylarni tekshirish uchun "to'liq kirish" huquqini berishi kerakligi aytilgan.
Rezolyutsiya o'tgan noyabrdagi kabi qabul qilinishi kutilmoqda. Biroq bu Pokiston boshchiligidagi Vashington va Tehron o'rtasidagi kelishuv muzokaralarini murakkablashtirishi mumkin.
Eronning MAGATEdagi missiyasi X’dagi bayonotida "majburlash va qarama-qarshilik hamkorlikka olib kelmaydi", aksincha "diplomatik yechim istiqbollarini zaiflashtiradi" deb ogohlantirdi. "Kengash ushbu hujumlarni amalga oshirganlarni javobgarlikdan ozod qilish uchun vosita sifatida ishlatilmasligi kerak", dedi missiya AQSh bombardimonlariga ishora qilib.
O'tgan iyun oyida, Isroilning Eronga qarshi 12 kunlik urushi davomida, AQSh Fordo, Natanz va Isfahon yadro ob'ektlarini "Yarim tun bolg'asi" operatsiyasi deb nomlanuvchi hujumda bombardimon qilgan. O'shandan beri MAGATE ushbu ob'ektlarga kira olmadi va Tehron u yerda saqlanayotgan yadroviy material bilan nima bo'lganini tushuntirmadi.
28 fevralda boshlangan AQSh-Isroilning Eronga qarshi urushi paytida ham yadro ob'ektlari zarba berilgan, bu esa MAGATEni bombardimon qilinmagan ob'ektlardagi inspeksiyalarni to'xtatishga majbur qilgan. Agentlik hozirda faqat Bushehrdagi ishlayotgan atom stansiyasini tekshirmoqda.
Iyun oyidagi zarbalar uranni boyitish inshootlarining bir qismini shikastlagan yoki vayron qilgan, ammo yuqori darajada boyitilgan uranning katta qismi saqlanib qolgan deb ishoniladi. MAGATE avvalroq Eron 60 foizgacha boyitilgan taxminan 440 kilogramm (970 funt) uranga ega ekanligini hisoblagan, bu yadro bombasini yaratish uchun zarur bo'lgan 90 foizga yaqin.
Tehron yadroviy ambitsiyalar haqidagi ayblovlarni bir necha bor rad etgan. Grossi dushanba kuni jurnalistlarga Eron rahbarlari bilan "aloqa kanali uzilganidan" afsusda ekanligini aytdi. "Albatta, faol o'q otish yoki bombardimon bo'layotganda tekshirishlar mumkin emas, lekin qilinishi mumkin bo'lgan ko'p narsalar bor. Eng muhimi bu muloqotdir", dedi u.
Source: www.aljazeera.com