Tinch okeanida kuchli El-Nino hodisasi rivojlanmoqda, bu kelgusi haftalarda butun dunyo bo'ylab ob-havo shakllarini o'zgartirishi mumkin. Sinoptiklar bu yilgi El-Nino rekord darajadagi eng kuchlilardan biri bo'lishi mumkinligi haqida ogohlantirmoqda.
Nyu-Yorkdagi Albani shtat universiteti professori Pol Raundining so'zlariga ko'ra, "140 yil ichidagi eng kuchli El-Nino hodisasi" yuz berishi mumkin. Jahon meteorologiya tashkiloti (WMO) El-Nino sharoitlari tez orada paydo bo'lishini va hech bo'lmaganda qishgacha davom etishini kutmoqda.
Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh kotibi Antonio Guterrish bu haqda: "Dunyo buni shoshilinch iqlim ogohlantirishi sifatida qabul qilishi kerak. El-Nino sharoitlari isib borayotgan dunyo oloviga yoqilg'i quyadi", dedi.
El-Nino har ikki yildan yetti yilgacha takrorlanadigan tabiiy iqlim hodisasidir. U tropik Tinch okeanidagi savdo shamollari zaiflashganda boshlanadi va iliq suvning to'planishiga olib keladi. Isish maydoni AQShning kontinental qismiga teng bo'lsa-da, uning ta'siri butun dunyoda seziladi.
NASA Goddard kosmik tadqiqotlar instituti direktori Gavin Shmidtning ta'kidlashicha, El-Nino "yiqiladigan birinchi atmosfera dominosi" bo'lib, global zanjir reaksiyasini boshlaydi. Bu reaksiyalar mintaqadan mintaqaga keskin farq qiladi: ba'zi joylarda qurg'oqchilik xavfi ortadi, boshqalarida esa toshqinlar kuzatiladi.
Markaziy Amerika, Osiyo, Afrika va Avstraliyaning ayrim qismlari El-Nino yillarida issiqroq va quruqroq bo'ladi. Gondurasda 75 ga yaqin munitsipalitet jiddiy qurg'oqchilikka duch kelishi mumkin, poytaxt Tegusigalpa allaqachon suv favqulodda holati e'lon qilgan. Janubiy Amerikaning Tinch okeani sohillari bo'ylab esa kuchli yomg'ir va halokatli toshqinlar kuzatilishi mumkin.
Oqibatlari uzoq muddatli bo'lishi mumkin: hosil yetishmovchiligi, iqtisodiy yo'qotishlar trillionlab dollarga yetishi mumkin. 2015-2016 yillardagi El-Nino davrida millionlab odamlar oziq-ovqat yordamiga muhtoj bo'lgan. O'rmon yong'inlari xavfi ham ortadi, ayniqsa Avstraliya, Kanada, AQSh va Amazonka o'rmonlarida.
El-Nino tropik bo'ronlar faolligiga ham ta'sir qiladi. Atlantika bo'ronlari kamroq bo'lishi mumkin, ammo ular kuchliroq bo'ladi. Tinch okeanida esa aksincha, ko'proq va kuchliroq bo'ronlar kuzatiladi. Dengiz ekotizimlari, jumladan marjon riflari ham issiq suv tufayli oqarib ketish xavfi ostida.
Olimlarning ta'kidlashicha, iqlim o'zgarishi El-Ninoning o'zini kuchaytirmaydi, ammo uning ta'sirini kuchaytirishi mumkin. Issiqroq atmosfera ko'proq namlikni ushlab, ekstremal yog'ingarchilik va toshqinlar xavfini oshiradi. Yuqori harorat esa tuproqni tezroq quritib, qurg'oqchilikni kuchaytiradi.
El-Ninoning afzalligi shundaki, u asta-sekin rivojlanadi va bir necha oy oldin kuzatilishi mumkin. Olimlar okean harorati va atmosfera sharoitlarini kuzatib, hukumatlar va jamoalarga tayyorgarlik ko'rish uchun vaqt beradi. Uzoq muddatli ob-havo prognozlari orqali eng yomon oqibatlarning oldini olish mumkin.
Source: www.dw.com