Keniya prezidenti Uilyam Ruto Fransiyadagi G7 sammitida mamlakat AQSh bilan muhim minerallar bo‘yicha kelishuvga yaqinligini ma’lum qildi. Keniya nodir yer metallari, lityum, grafit, mis, nikel va niobiyni xomashyo sifatida eksport qilishdan ko‘ra, mahalliy darajada qayta ishlashni talab qilmoqda.

Bu talab Afrikada uzoq vaqtdan beri aytilgan bo‘lsa-da, kamdan-kam amalga oshirilgan. Endi esa Namibiya qayta ishlanmagan lityum, kobalt, marganets, grafit va nodir yer metallari eksportini taqiqladi. Mali 200 tonnalik oltin zavodini qurmoqda, Gana esa 2026 yil iyulidan boshlab katta hajmdagi oltinning 30 foizini mahalliy qayta ishlash uchun sotib oladi.

Global kritik minerallar poygasi kuchaymoqda. Xalqaro Energetika Agentligi (IEA) prognozlariga ko‘ra, lityum iste’moli 2040 yilga kelib besh barobar oshadi. Ammo yangi konlarni ochish o‘n yildan ko‘proq vaqt talab qiladi, bu esa Afrikaga qo‘shimcha muzokara kuchini beradi.

Birlashgan Millatlar Tashkiloti ma’lumotlariga ko‘ra, lityum-ion zanjirida qiymat keskin oshadi: 2022 yilda lityum rudasi va sho‘r suv eksporti 20 milliard dollar bo‘lgan bo‘lsa, batareya materiallari 51 milliard, batareya paketlari 106 milliard, elektromobillar esa 135 milliard dollarga yetgan.

Afrika qit’asida qayta ishlash sanoatini rivojlantirish orqali qo‘shimcha 32 milliard dollarlik eksport va 2,3 million ish o‘rni yaratilishi mumkin. Nigeriyaning Dangote neftni qayta ishlash zavodi bunga yaqqol misol: 20 milliard dollarlik loyiha mamlakatni neft mahsulotlari importidan xalos qildi.

Indoneziya 2020 yilda nikel rudasi eksportini taqiqlab, qayta ishlangan nikel mahsulotlari eksportini 1 milliard dollardan 20 milliard dollarga oshirdi. Afrika ham shunday strategik yondashuvni talab qilmoqda.

Afrika Kontinental Erkin Savdo Hududi (AfCFTA) mintaqaviy integratsiyani kuchaytirib, yakka mamlakatlar erisha olmaydigan sanoat bazasini yaratishga yordam beradi. Global energiya o‘tishi Afrikaga o‘z tarixini qayta yozish imkoniyatini bermoqda.

Source: www.aljazeera.com