AQSh 250 yil oldin Britaniyadan mustaqilligini e'lon qilgan. Shu vaqt ichida uning dunyodagi imiji va boshqa davlatlar bilan munosabatlari keskin o‘zgargan.
1776-yil 4-iyulda AQSh asoschilari “Hayot, erkinlik va baxtga intilish”ni ajralmas huquqlar deb e'lon qilgan. 250 yil davomida AQSh hukumati demokratiya, inson huquqlari va asosiy erkinliklarni himoya qilishni tashqi siyosatining asosiy motivi deb da'vo qilgan.
Biroq amerikaliklarning o‘zlari ham bu ideallarga shubha bilan qaraydi. 2024-yilda so‘rovda qatnashganlarning 72 foizi AQSh demokratiyasi “ilgari yaxshi namuna bo‘lgan, ammo so‘nggi yillarda unday emas” degan fikrni qo‘llab-quvvatlagan.
Siyosatshunoslar Monica Duffy Toft va Sidita Kushi 250 yil ichida 500 dan ortiq AQSh harbiy aralashuvini aniqlagan. Kushi ta'kidlashicha, 11-sentabrdan keyin AQSh dushmanlarining mantiqiyligiga ishonch yo‘qolgan va “agar diplomatiya ishlamasa, faqat zo‘ravonlik qoladi” degan yondashuv ustunlik qilgan.
Lotin Amerikasi 19-asrdan beri AQSh aralashuvlarining asosiy maydoni bo‘lgan bo‘lsa, so‘nggi o‘n yilliklarda Yaqin Sharq, Shimoliy Afrika va Sahroi Kabirdagi davlatlar harbiy aralashuvlar markaziga aylangan. Bu “global terrorga qarshi urush” va AQShning qudratli harbiy salohiyati bilan bog‘liq.
1990-yillar gumanitar aralashuvlar davri sifatida ajralib turadi. 2001-yildan beri esa “xorijiy rejim hokimiyatini saqlash yoki qurish” asosiy maqsadga aylangan. Joriy yilda Venesuela prezidenti Nikolas Maduroning o‘g‘irlanishi va Eronga qarshi urush boshqa rejimlarni ag‘darishga qaratilgan aralashuvlarga misol bo‘la oladi.
Iqtisodiy himoya maqsadi Ikkinchi jahon urushidan keyin ahamiyatini yo‘qotgan. Buning o‘rniga AQSh savdo shartnomalariga e'tibor qaratgan. Biroq 1980-yillardan boshlab yangi shartnomalar soni kamaygan va AQSh ko‘p tomonlama kelishuvlardan chiqib, ikki tomonlama bitimlarni afzal ko‘ra boshlagan.
Hozirda AQSh elchisi bo‘lmagan davlatlar soni rekord darajada. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, elchisi bo‘lmagan davlatlar bilan harbiy mojarolar ehtimoli yuqori. Kushi diplomatiyadan kuch ishlatishga o‘tish AQSh va global xavfsizlikka zarar keltirayotganini ta'kidlaydi.
Pew Research so‘roviga ko‘ra, 2025-yilda amerikaliklarning 62 foizi prezident Trampning harbiy kuchni oqilona ishlatishiga ishonchsizlik bildirgan. Gallup ma'lumotlariga ko‘ra, AQShning dunyodagi mavqeidan qoniqish 2002-yildagi 71 foizdan 38 foizga tushgan.
Xalqaro miqyosda AQSh imiji yomonlashgan. Alliance of Democracies tashkilotining so‘roviga ko‘ra, 48 davlatdan faqat uchtasida (Isroil, Rossiya va Xitoy) AQShga nisbatan ijobiy munosabat o‘sgan.
Source: www.dw.com