40 yildan ortiq vaqt davomida OIVga qarshi global kurash qayg‘u, g‘azab, jasorat va qat’iyat bilan olib borildi. Oilalar o‘z yaqinlarini muddatidan oldin dafn qildi. Jamoalar kamsitishga qarshi turdi va g‘amxo‘rlik tarmoqlarini qurdi. Ilmiy yutuqlar va jamoaviy innovatsiyalar OIVni o‘lim hukmidan surunkali boshqariladigan holatga aylantirdi. Natijada so‘nggi yarim asrdagi eng katta sog‘liqni saqlash yutuqlaridan biri qo‘lga kiritildi. Endi bu muvaffaqiyat xavf ostida.
So‘nggi o‘n yil ichida OIV bilan bog‘liq bolalar o‘limi deyarli 70 foizga kamaydi, o‘smir qizlar orasida OIV yuqtirish holatlari ikki barobarga tushdi. Braziliyadan Bagamagacha, Kubadan Tailandgacha 22 davlat OIVning onadan bolaga vertikal uzatilishini bartaraf etdi yoki bu yo‘lda. O‘tgan yili Maldiv orollari OIV, sifilis va gepatit B ni sog‘liq uchun xavf sifatida bartaraf etgan birinchi davlat bo‘ldi.
2025 yilda moliyalashtirishning keskin qisqarishi ushbu taraqqiyotni ta’minlagan tizimlarni, ayniqsa Afrikadagi yuqori yuklamali davlatlarda buzdi. Profilaktika ishlari to‘xtadi, klinikalarda dori-darmonlar tugadi, tibbiyot xodimlari ishdan bo‘shatildi. O‘nlab yillar davomida qurilgan tizimlar bir necha oy ichida yemirila boshladi.
Birlashgan Millatlar Tashkilotining OIV/OITS bo‘yicha yuqori darajadagi yig‘ilishida rahbarlar dunyo “xavfli nuqtada” ekanligi haqida ogohlantirdi. G‘arbiy va Markaziy Afrikada homilador ayollar uchun davolash qamrovi past. Sharqiy Yevropa va Markaziy Osiyoda infektsiyalar ko‘paymoqda. Lotin Amerikasi va Karib havzasida tengsizliklar marginal jamoalarni profilaktika va davolashdan mahrum qilmoqda.
UNICEF va UNAIDS tahliliga ko‘ra, agar OIV profilaktikasi va davolash qamrovi ikki barobarga qisqartirilsa, 2040 yilgacha 3 milliongacha bola OIV bilan kasallanishi va 1,8 million bola OITSdan o‘lishi mumkin. Bu muqarrar emas, bu hozirgi tanlovlarning natijasidir.
Yechimlar mavjud: lenakapavir kabi yangi uzoq muddatli profilaktika vositalari, mentor ona dasturlari, hukumat rahbarligi. Ummon, Qozog‘iston va Ekvador misollari siyosiy iroda va barqaror investitsiyalar bilan muvaffaqiyatga erishish mumkinligini ko‘rsatadi. Siyosiy deklaratsiyalar faqat qutqarilgan hayotlar bilan o‘lchanishi kerak.
Source: www.aljazeera.com