Tehron, Eron – AQSh bilan imzolangan sulh memorandumi uch hafta o‘tgan bo‘lsa-da, vaziyat barqaror emas. So‘nggi ikki kun ichida Hormuz bo‘g‘ozida uchta tanker nishonga olindi, muzokaralar esa Khameneiy dafn marosimidan keyin qayta boshlanishi kutilmoqda.
AQSh harbiylari janubiy viloyatlarni kuchli havo hujumlariga uchratdi, bunga javoban Eron qo‘shinlari Bahrayn va Quvaytdagi AQSh ob’ektlariga raketa va dronlar bilan zarba berdi. Har ikki tomon bir-birini kelishuvni buzishda ayblamoqda.
Tahlilchilarning fikricha, uzoq muddatli tinchlik va sanksiyalarning bekor qilinishi iqtisodiyotni tiklash uchun yetarli emas. Yillar davomidagi noto‘g‘ri boshqaruv, korrupsiya, qattiq sanksiyalar va ikki urush iqtisodiyotni izdan chiqargan.
Xarid qobiliyatining pasayishi millionlab odamlarni qashshoqlikka olib keldi. Inflyatsiya Ikkinchi jahon urushi davridan beri eng yuqori darajaga chiqdi: oziq-ovqat narxlari 134% ga, yog‘lar 278% ga, go‘sht 178% ga oshgan.
Rasmiy ishsizlik 7,5% bo‘lsa-da, mehnat faolligi atigi 40% ni tashkil etadi. Yoshlar ishsizligi 20% dan oshgan. Eng kam oylik ish haqi atigi 95 dollarga teng.
Markaziy bank ma’lumotlariga ko‘ra, o‘tgan yilgi yalpi ichki mahsulot o‘sishi minus 0,7% ni tashkil etgan. Asosiy kapital shakllanishi deyarli 12% ga kamaygan. Import 16,6%, eksport esa 5% ga qisqargan.
Urushdagi 40 kunlik bombardimon, internet uzilishlari va AQSh dengiz blokadasi iqtisodiy ahvolni yanada og‘irlashtirgan. XVF 2026-yilda real YaIM 6,1% ga qisqarishini prognoz qilmoqda.
Iqtisodchi Mahdi Ghodsi ta’kidlashicha, harbiy eskalatsiya to‘xtatilsa, transport va internet tiklansa, vaqtinchalik ish o‘rinlari qayta tiklanishi mumkin. Ammo zavod va uskunalarga yetkazilgan zarar uzoq muddatli tiklashni talab qiladi.
Urushda neft-gaz ob’ektlari, portlar, aeroportlar va turar-joy binolari jiddiy shikastlangan. AQSh prezidenti Tramp urush qayta boshlansa, elektr tarmoqlari va infratuzilmaga keng ko‘lamli hujumlar bilan tahdid qilmoqda.
Prezident Pezeshkiyan xalq noroziligidan xavotirda: “Bizning eng katta kuchimiz – birligimiz. Agar xalq norozi bo‘lib, ko‘chalarga chiqsa, kuchimiz barbod bo‘ladi”, degan. Qattiq chiziq tarafdorlari esa hech qanday yon berishga qarshi.
Source: www.aljazeera.com