Keniyaning Samburu okrugida iyun oyining jaziramasida mototsikl g‘uvillab, chang-to‘zonni ko‘tarib ketadi. Eroi Lemarkat to‘satdan bir yoki ikki oyoq-qo‘lini ishlata olmay qolgan bola haqidagi xabarlardan so‘ng tuproq yo‘l bo‘ylab tezlikni oshiradi. Bu poliomielit bo‘lishi mumkin yoki boshqa kasallik. Har holda, u kutishga qodir emas.
Har bir xabar uni eng yaqin tibbiy muassasadan bir necha soat uzoqlikdagi olis aholi punktlariga olib boradi. Afrika bo‘ylab yovvoyi poliovirus yo‘q qilingan va Keniyada 2013 yildan beri birorta ham holat qayd etilmagan. Ammo emlanmagan bolalar juda kam bo‘lgan joylarda og‘iz orqali qabul qilinadigan polioga qarshi vaksinadagi zaiflashgan virus tarqalib, mutatsiyaga uchrashi mumkin. Bu, ayniqsa, mamlakatning olis va ko‘chmanchi hududlarida, kam emlangan jamoalar uchun xavf tug‘diradi.
Keniya poliovirus tarqalishini to‘xtatish uchun ikkita bir-birini to‘ldiruvchi kuzatuv tizimiga tayanadi. Nayrobida sog‘liqni saqlash xodimlari muntazam ravishda oqava suvlarni poliovirus izlari uchun tekshiradi, ko‘pincha alomatlar paydo bo‘lishidan oldin uni aniqlaydi. Sog‘liqni saqlash vazirligining poliokuzatuv bo‘yicha milliy mas’ul shifokori Galm Gleloning so‘zlariga ko‘ra, yuqori xavfli okruglardagi jamoat sog‘liqni saqlash ko‘ngillilari tomonidan to‘plangan ma’lumotlar vazirlikka maqsadli choralar bilan tezkor javob berish imkonini beradi.
Biroq oqava suv kuzatuvi cheklangan: u faqat kanalizatsiya tarmoqlari mavjud bo‘lgan joylarda ishlaydi. Keniyaning siyrak aholi punktlarida, oqava suv namuna olish punktlari bo‘lmagan shimoliy hududlarda qidiruv jamoat sog‘liqni saqlash ko‘ngillilariga bog‘liq. Ular kasal bolalarning tibbiy muassasalarga kelishini kutish o‘rniga, o‘tkir flaksid falaj (AFP) holatlari haqidagi xabarlarni tekshiradi va najas namunalarini yig‘adi.
Lemarkat uchun har bir tergov mish-mishdan boshlanadi. Bola to‘satdan yurishni to‘xtatgani yoki qo‘l yoki oyoqni ishlata olmagani haqidagi xabar qishloqlar va ko‘chmanchi aholi punktlarida tez tarqaladi. U har bir ma’lumotni kuzatib, ko‘pincha soatlab masofani bosib o‘tadi. Ota-onalarga murojaat qilishdan oldin, u jamoalarni ishontirish va ishonchini qozonish uchun qishloq oqsoqollari, ma’muriy rahbarlar yoki diniy peshvolarning qo‘llab-quvvatlashini izlaydi.
Vaqt juda muhim: sog‘liqni saqlash xodimlari falaj boshlanganidan keyin 14 kun ichida ikkita najas namunasini olishlari kerak. “Bu vaqtga qarshi poyga. Agar juda kech kelsak, poliomielit sabab bo‘lganligini tasdiqlash imkoniyatini yo‘qotamiz”, deydi Lemarkat. O‘tkazib yuborilgan holat yuqishning davom etishiga olib kelishi mumkin, ayniqsa bolalar kamdan-kam hollarda tibbiy muassasalarga boradigan jamoalarda.
Kuzatuv Keniyaning Somali bilan chegarasi bo‘ylab yanada qiyinlashadi, chunki ko‘chmanchi oilalar suv va yaylov izlab muntazam ravishda bu chegarani kesib o‘tadi. Sog‘liqni saqlash vazirligining kasallik kuzatuvi bo‘limi boshlig‘i doktor Emmanuel Okungaga ko‘ra, ko‘chmanchi chorvador jamoalar bu ko‘rinmas xalqaro chegaralar orqali doimiy ravishda oldinga va orqaga harakatlanadi va ular mintaqaviy sog‘liqni saqlash yurisdiktsiyalaridan butunlay bexabar.
Ushbu jamoalarning ishonchini qozonish ko‘pincha ularga yetib borish kabi muhim. Ota-onalar begona odamlar yoki notanish tibbiy muolajalardan ehtiyot bo‘lishlari mumkin, bu esa bolalaridan najas namunalarini olishga ruxsat berishni qiyinlashtiradi. Lemarkat besh yildan ortiq vaqt davomida mintaqadagi oilalar bilan munosabatlar o‘rnatgan va bu ishonchni yo‘qotish qanchalik osonligini biladi. “Agar ko‘ngilli bu suhbatlarni mutlaq hurmat va ehtiyotkorlik bilan olib bormasa, oila shunchaki boshpanasini yig‘ishtirib, namuna olinmasdan oldin butaga g‘oyib bo‘lishi mumkin”, deydi u.
Virusni ushlab qolish Keniya chegaralaridan tashqarida ham hamkorlikka bog‘liq. Sog‘liqni saqlash vazirligining Jamoat salomatligi favqulodda vaziyatlar markazi shifokori doktor Pius Mutukuning so‘zlariga ko‘ra, xalqaro chegara ikki tomonidagi guruhlar bir-biriga mos ravishda harakat qilishi kerak, shunda hech bir ko‘chmanchi bola aniqlanmasdan sirg‘alib ketmaydi.
Lemarkat tekshirayotgan har bir xabar sog‘liqni saqlash xodimlariga poliovirus hali ham aylanib yurganligini aniqlash va u tarqalishidan oldin javob berishga yordam beradi. Barcha laboratoriya sinovlari, oqava suv kuzatuvi va transchegaraviy muvofiqlashtirishga qaramay, Keniyaning polioga qarshi yakuniy kurashi hali ham katta masofalar bo‘ylab mish-mishlarni kuzatishga tayyor odamlarga bog‘liq. Lemarkat uchun har doim tekshirilishi kerak bo‘lgan yana bir xabar, tashrif buyuriladigan yana bir oila va erishiladigan yana bir jamoa bor. “Bu juda ko‘p ish, lekin bu harakatga arziydi. Biz har bir bolani saqlab qolishimiz kerak. Bolalar bizning kelajagimiz”, deya yakunlaydi u.
Source: www.aljazeera.com