Bayreuth festivali 25 iyuldan boshlab o‘zining 150 yilligini nishonlaydi. Biroq, ushbu muhim sana arafasida ba'zi kuzatuvchilar festivalning antisemitizm merosiga munosabatini tanqid qilmoqda.

Natsizm qurbonlarini xotirlash marosimida so‘zga chiqish uchun taklif qilingan yahudiy ziyoli Mishel Fridman to‘satdan chaqiruvdan voz kechildi, keyin esa jamoatchilik bosimi ostida qayta tiklandi. Nemis nashri Süddeutsche Zeitung bu voqeani “nemislarning o‘z tarixiga duch kelishdan surunkali qochishi” deb ta’rifladi.

Bayreuth universiteti tadqiqot instituti direktori Anno Mungen festival rahbariyatini “tarixiy beparvolik”da aybladi. Uning tanqidi asosan Adolf Gitlerning sevimli operasi bo‘lgan “Rienzi”ning festival dasturiga kiritilishiga qaratilgan.

Richard Vagnerning o‘zi ham munozarali shaxs bo‘lib qolmoqda. U nafaqat inqilobiy opera bastakori, balki ochiq antisemit edi. 1850-yilda u “Musiqadagi yahudiylik” nomli inshosini nashr etib, yahudiylarning haqiqiy badiiy o‘ziga xoslikka ega emasligini da’vo qilgan.

Gitler Vagner bilan yaqin do‘stlik munosabatlari o‘rnatgan va uning “Rienzi” operasini eng sevimli asari deb bilgan. Natsistlar rejimi Vagner musiqasini targ‘ibot filmlarida ishlatgan va kontslagerlarda ruhiy azob vositasi sifatida qo‘llagan.

Festivalning hozirgi badiiy rahbari Katarina Vagner zamonaviy yondashuvlarni joriy etmoqda: 2022-yilda “Ring”ni Netflix uslubida qayta talqin qilish, 2023-yilda “Parsifal”ni kengaytirilgan haqiqat bilan sahnalashtirish. Bu yilgi yangi “Ring” spektakli sun’iy intellekt yordamida yaratilgan.

“Rienzi”ning yangi versiyasida venger rejissyorlari Aleksandra Semeredi va Magdolna Parditka operani sud dramasi sifatida qayta talqin qilishni rejalashtirmoqda. Spektakldan oldin yahudiy bastakorlari musiqasi bilan konsert va Mishel Fridmanning ma’ruzasi bo‘ladi.

Source: www.dw.com