Amerika Qo‘shma Shtatlari Prezidenti Donald Tramp, AQSh va Isroil Eron bilan mojaroni tezda tugatish bo‘yicha kelishuvga erishilsa, yangi hujumlarni to‘xtatishga rozi bo‘lganini ma’lum qildi. Bu haqda u o‘zining Truth Social platformasida yozdi.
Trampning so‘zlariga ko‘ra, Eron va boshqa Yaqin Sharq davlatlari undan hujumlarni to‘xtatishni so‘ragan, chunki “kelishuvning asosiy shartlari kelishib olingan”. Biroq Tehron bu bayonotni hali tasdiqlamagan.
Shu bilan birga, global energiya ta’minoti uchun muhim bo‘lgan Hormuz bo‘g‘zi yopiqligicha qolmoqda, Qizil dengizda esa Eron tomonidan qo‘llab-quvvatlanadigan yamanlik hutiylar tufayli yuk tashish uzilgan.
Tramp o‘z postida AQSh “to‘liq tayyor” ekanini, ammo Eron va boshqa davlatlarning iltimosiga ko‘ra hujumni bekor qilganini aytdi. U kelishuv “Hormuz bo‘g‘zining darhol, to‘liq va butunlay ochilishi” va Eronning yadroviy tahdidiga barham berishni o‘z ichiga olishini ta’kidladi.
Biroq, Oq uy kelishuvning tafsilotlari va vositachilar haqida qo‘shimcha ma’lumot bermadi. Axios nashri esa Saudiya valiahd shahzodasi Muhammad bin Salmon Tramp bilan bog‘lanib, Eronga qarshi yirik yangi hujumlar rejasidan xavotir bildirganini xabar qildi.
AQShning o‘q-dorilar zaxirasi, xususan, Patriot raketalarini tutib oluvchi tizimlar kamayib borayotgani ham muammo bo‘lib qolmoqda. Strategik va xalqaro tadqiqotlar markazi hisob-kitoblariga ko‘ra, urush boshlanishidan oldin 2300 bo‘lgan Patriot interceptorlari soni hozir 827 dan kam.
Demokrat senator Kris Van Hollen bu holatni “Amerika qo‘shinlarini himoya qilish uchun zarur bo‘lgan zaxiralarimiz tugab bormoqda” deb izohladi. Bosh shtab raisi general Den Keyn ham bu borada xavotir bildirgan, ammo Tramp bu xavotirlarni rad etgan.
Eron rasmiylari Trampning bayonotiga hali javob bermagan. Eron mudofaa vaziri vazifasini bajaruvchi Majid ibn al-Rizo har qanday tahdidni “real va ishonchli” deb bilishini, ammo ularga qarshi tayyor turishini aytdi.
Eron tashqi ishlar vaziri Abbos Aroqchi Pokiston, Turkiya va Saudiya Arabistoni bilan telefon orqali muzokaralar olib bordi. U AQShning “tajovuzkor harakatlari”ga qat’iy javob berilishini ta’kidladi.
Eronning xavfsizlik organiga aloqador Nournews nashri, agar AQSh Eronning energiya infratuzilmasiga hujum qilsa, Eron Saudiya, BAA, Qatar va Isroilning neft-gaz konlariga zarba berishi haqida xabar berdi.
Pokiston va Qatar vositachilari AQSh-Eron muzokaralari qayta tiklanishiga “ehtiyotkorona optimizm” bilan qarashmoqda. Manbalarga ko‘ra, hafta oxirigacha ijobiy o‘zgarishlar kutilmoqda.
Iyun oyida Islomobod va Doha vositachiligida erishilgan sulh Hormuz bo‘g‘zi nazorati bahsi tufayli tezda barbod bo‘lgan edi. Trampning so‘nggi bayonoti esa bo‘g‘izni darhol ochishni nazarda tutadi, biroq Tehron buni hali tasdiqlamagan.
Eronning yamanlik ittifoqchilari hutiylar ham Qizil dengizdagi Bob al-Mandab bo‘g‘iziga tahdid qilmoqda, bu esa yana bir neft eksport yo‘nalishini xavf ostiga qo‘yadi.
Al Jazeera muxbiri Mahmud Abdelvahidning xabariga ko‘ra, Eron diplomatiyasi bilan birga AQShni sulhni buzishda ayblovchi qattiq bayonot ham chiqargan. Eron, shuningdek, AQShni tijoriy kemalardan harbiy maqsadlarda foydalanishda ayblamoqda.
Yaqin Sharq instituti katta ilmiy xodimi Ross Xarrisonning fikricha, Trampning xatti-harakati aniq strategiyani ko‘rsatmayapti. Uning so‘zlariga ko‘ra, Eron Trampning “miltillaganini” deb hisoblashi mumkin, ammo bu haqiqiy deeskalatsiya emas, balki yana bir pauza bo‘lishi ehtimoli bor.
Xarrison, shuningdek, mojaro davom etsa, qaror qabul qiluvchilar nazoratni yo‘qotishi mumkinligidan ogohlantirdi, chunki Livan, Isroil-Falastin, Saudiya-Hutiylar va Iroq kabi boshqa masalalar ham bu mojaro bilan bog‘lanib qolgan.
Source: www.aljazeera.com