Gavayi orolining Big Island hududi aholisi tarixiy ob-havo hodisasiga tayyorgarlik ko‘rmoqda. Tropik bo‘ron 'Lala' kuchayib, dam olish kunlariga kelib dovul darajasiga yetishi kutilmoqda.
AQSh Milliy dovul markazi (NHC) ma'lumotlariga ko‘ra, 'Lala' hozirda kuchli tropik bo‘ron bo‘lib, shanba kuni Big Islandga yaqinlashganda dovul kuchiga ega bo‘lishi mumkin. Agar u quruqlikka chiqsa, bu 1871 yildan beri orolga bevosita urilgan birinchi dovul bo‘ladi.
Gavayi gubernatori Josh Green bo‘ronni 'ulkan' deb atab, juma kuni favqulodda holat e'lon qildi. Uning so‘zlariga ko‘ra, bu holat shtat va okruglarga 'vayronalarni tozalash, infratuzilmani himoya qilish va boshqa choralarni ko‘rish uchun yetarli resurslarni' ta'minlashga yordam beradi.
Hozirda Gavayi okrugi (Big Island) uchun dovul ogohlantirishi e'lon qilingan. Shimoli-g‘arbdagi Maui, Molokai va Kahoolawe orollari tropik bo‘ron ogohlantirishi ostida. Bo‘ron kuchli shamol, yomg‘ir va to‘lqinlarni olib kelishi kutilmoqda, bu esa hukumat va aholini eng yomon stsenariyga tayyorlanishga undamoqda.
Boshpana punktlari tashkil etilgan va aholiga hushyor bo‘lish hamda oilalari bilan xavfsiz joylarga ko‘chib o‘tish tavsiya qilinmoqda. Mutaxassislar to‘g‘ridan-to‘g‘ri urilishning o‘zi xavfli emasligini ta'kidlamoqda. Gavayidagi Milliy ob-havo xizmati meteorologi Vanessa Almanzaning so‘zlariga ko‘ra, 'halokat uchun quruqlikka chiqish shart emas, ta'sirlarning ko‘p qismi dovuldan tashqarida seziladi'.
Milliy dovul markazi Maui va Big Islandda 8-12 dyuym (20-30 sm) yomg‘ir yog‘ishini, ba'zi joylarda esa 25 dyuymgacha (63 sm) yog‘in bo‘lishini prognoz qilmoqda. Shuningdek, 'hayot uchun xavfli suv toshqinlari va ko‘chkilar, ayniqsa tik relyefli hududlarda', shuningdek, xavfli bo‘ron to‘lqinlari va okean to‘lqinlari kutilmoqda.
Juma kuni tushdan keyin 'Lala' Gavayining South Point shahridan taxminan 275 mil (440 km) sharq-janubiy sharqda joylashgan edi. Bo‘ronning maksimal doimiy shamol tezligi soatiga 65 milya (100 km) ni tashkil etdi va u g‘arbiy-shimoli-g‘arbiy yo‘nalishda soatiga 14 milya tezlikda harakatlanmoqda. 1-toifa dovul uchun shamol tezligi chegarasi soatiga 74 milyani tashkil qiladi.
Suv toshqini xavfidan tashqari, quruq va shamolli ob-havo yong‘in xavfini oshirmoqda. 2023 yilda Maui shahridagi Lahaina shaharchasi janubda uzoqdan o‘tgan dovul tufayli kuchli shamollar paytida yonib ketgan edi. Arxipelagga oxirgi marta quruqlikka chiqqan dovul 1992 yilda Iniki bo‘lib, u 4-toifa bo‘ron edi.
Gubernator Green aholiga Iniki yo‘nalishini o‘zgartirib, quruqlikka chiqqanini eslatdi: 'Biz hech qachon bo‘ronning burilishini bila olmaymiz'. U 'Iniki 3 milliard dollar (2,6 milliard yevro) zarar keltirdi, minglab uylarni vayron qildi va olti kishini o‘ldirdi', deb qo‘shimcha qildi.
Green aholini uylari mustahkam bo‘lmasa, qarindoshlari yoki do‘stlari oldiga borishga chaqirdi. Gavayi janubidagi hudud uzoq va qishloq joy bo‘lib, arzonligi tufayli aholi soni oshmoqda, ba'zilari esa ruxsatsiz inshootlarda yashaydi.
Gonolulu meri Rik Blangiardi juma kuni shunday dedi: 'Bugun barcha tayyorgarliklarni yakunlang. Ob-havo yomonlashishini kutmang. Xabardor bo‘ling, xavfli joylardan uzoqroq turing va oilangiz vaziyat yomonlashsa nima qilishni bilsin'. Aholiga ariqlar va drenajlarni tozalash, hovlidagi shoxlar va axlatlarni olib tashlash, eshiklarni yopish tavsiya etilmoqda.
Bu yil Tinch okeanidagi El Nino allaqachon shunchalik yuqori haroratga erishganki, oktyabr-dekabr oylarida cho‘qqisiga chiqqanda, NOAA 1950 yildan beri oldingi El Nino hodisalaridan oshib ketadigan 'tarixiy hodisa' ehtimoli 69 foiz ekanligini aytmoqda. Bu tabiiy iqlim namunasi markaziy va sharqiy Tinch okeanida okean yuzasi harorati g'ayrioddiy iliq bo‘lganda yuzaga keladi va Tinch okeanida dovul faolligini kuchaytiradi, Atlantikada esa sekinlashtiradi.
Source: www.dw.com