AQSh prezidenti Donald Tramp Nyu-Yorkda 14 avgust kuni bildirishicha, Eron bilan urush tugaganidan so‘ng Ormuz bo‘g‘izini Qo‘shma Shtatlar hududi deb e’lon qilish niyatida. Uning so‘zlariga ko‘ra, Vashington allaqachon blokada o‘rnatgan va kemalar faqat AQSh ruxsati bilan bo‘g‘izdan o‘tmoqda.
Tehron bunga darhol javob qaytardi. Eron tashqi ishlar vaziri o‘rinbosari Kozem G‘aribobodiy “Ormuz bo‘g‘izi Eronniki bo‘lgan va shunday bo‘lib qoladi”, dedi. Uning ta’kidlashicha, bo‘g‘izni ochish yoki yopish qarorini faqat Eron qabul qiladi va bu suv yo‘lini ijtimoiy tarmoqdagi post, aviatashuvchi yoki farmon bilan nazorat qilib bo‘lmaydi.
Ormuz bo‘g‘izi Eron va Ummon o‘rtasida joylashgan xalqaro dengiz yo‘li bo‘lib, dunyo neft dengiz yetkazib berishining taxminan beshdan bir qismi shu orqali o‘tadi. Shu sababli har qanday cheklov jahon energetika bozorlariga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. 28 fevralda urush boshlanganidan keyin Eron kemalar harakatini cheklagan, AQSh esa dengiz blokadasini o‘rnatgan va Eron ob’ektlariga zarba bergan.
Iyun oyida tomonlar tijorat kemalarining xavfsiz o‘tishini nazarda tutuvchi vaqtinchalik memorandum imzolagan, biroq bu barqaror sulhga olib kelmagan. Iyul oyidagi yangi to‘qnashuvlar AQSh blokadasining qayta tiklanishiga va kemalarga hujumlarning boshlanishiga sabab bo‘ldi. Britaniya dengiz savdo operatsiyalari markazi shanba kuni bo‘g‘izda yuk kemasiga noma’lum snaryad tegib, korpusga zarar yetganini tasdiqladi.
Diplomatik aloqalar cheklanganligicha qolmoqda. Eron tashqi ishlar vaziri Abbos Araqchi Tehron AQSh bilan muzokaralarni qayta boshlash haqida hali qaror qabul qilmaganini, biroq Qatar va Pokiston tomonlar o‘rtasida xabar uzatayotganini aytdi. Vashington esa iqtisodiy bosimni kuchaytirishda davom etmoqda. AQSh moliya vaziri Skott Bessent Eronga qarshi misli ko‘rilmagan yangi choralar kiritilishi mumkinligini, mudofaa vaziri Pit Xegset esa Eron portlarini blokadani noma’lum muddatga uzaytirishni istisno qilmadi.
Mojaro AQShda yoqilg‘i narxiga ta’sir ko‘rsatdi. CNBC ma’lumotlariga ko‘ra, 15 avgustda mamlakatda bir gallon benzin o‘rtacha 4,07 dollarni tashkil etdi, o‘tgan yili esa 3,15 dollar edi. Tramp amerikaliklarni yuqori narxlarga chidashga chaqirib, bu Eronni bosim ostida ushlab turish va uning yadro qurolini yaratishiga yo‘l qo‘ymaslik uchun zarurligini aytdi.
Shunday qilib, Trampning Ormuz bo‘g‘izi haqidagi bayonoti dunyoning eng muhim dengiz yo‘llaridan biri ustidan nazorat uchun davom etayotgan kurash fonida yangradi. Tehron Vashingtonning da’volarini ochiq rad etdi, diplomatik sa’y-harakatlar esa hozircha bo‘g‘izni ochish va blokadani bekor qilish bo‘yicha kelishuvga olib kelmadi.
Source: podrobno.uz