AQShning Oakland shahrida bo‘lib o‘tgan sud jarayonida Meta kompaniyasi (Facebook va Instagram egalari) 29 shtat tomonidan qo‘yilgan da’vo bo‘yicha 18 milliard dollar to‘lashga rozi bo‘ldi. Da’voda kompaniya mahsulotlari bolalarni giyohvand moddalar sotuvchilari, kiberbulling va boshqa xavflardan himoya qilmayotgani aytilgan edi.
Sud jarayoni 2024-yil avgust oyida boshlangan bo‘lib, olti hafta davom etishi kutilgan edi. Biroq, tomonlar kelishuvga erishib, sud jarayoni to‘xtatildi. Bu kelishuv tarixiy deb baholanmoqda, ammo ba’zi ota-onalar bu orqali Meta kompaniyasining aybini yashirishga urinayotganini ta’kidlamoqda.
Nyu-Jersi shtatida yashovchi Erin Popolo qizi Emili 17 yoshida kiberbulling tufayli o‘z joniga qasd qilganini aytdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, qizi kafeda ishlayotgani suratlari ijtimoiy tarmoqlarda tarqalib, sinfdoshlari tomonidan tahqirlangan. Popolo bu holatni Meta’ga bir necha bor xabar qilgan, ammo hech qanday chora ko‘rilmagan.
Sudda ota-onalar Meta’ning algoritmlari va reklamalari bolalarni himoya qilmasligini, shuningdek, kompaniya o‘z xavfsizlik tizimidagi kamchiliklarni yashirishga urinayotganini aytishdi. Instagram bosh direktori Adam Mosseri sudda guvohlik berib, kompaniya 2024-yilda o‘smirlar uchun maxsus funksiyalar qo‘shganini, ammo ota-onalar bu funksiyalardan foydalanish darajasi juda pastligini bilishmasligini tan oldi.
Kelishuvga ko‘ra, Meta 18 yoshgacha bo‘lgan foydalanuvchilar uchun kunlik ikki soatlik vaqt cheklovi, tungi va maktab vaqtlarida bloklash kabi choralarni joriy etishga rozi bo‘ldi. Biroq, ota-onalar bu choralar yetarli emasligini, algoritmlarni shaffof qilish va bolalarga mo‘ljallangan reklamalarni cheklash kerakligini ta’kidlamoqda.
Sudda qatnashgan ota-onalardan biri Meri Rodey o‘g‘li Rayli 15 yoshida onlayn shantaj tufayli o‘z joniga qasd qilganini aytdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, o‘g‘li Facebook Messenger orqali qiz bilan tanishib, shaxsiy suratlarini yuborgan, keyin esa noma’lum shaxslar undan pul talab qilishgan. Rodey kelishuv tufayli sudda ko‘rsatilishi kerak bo‘lgan dalillarni ko‘ra olmaganidan afsusda.
Kolorado shtatida yashovchi Lori Shott qizi Annalee 18 yoshida o‘z joniga qasd qilganini aytdi. Uning qizi Instagram’da doimiy ravishda o‘zini go‘zal emas deb his qiladigan xabarlar olgan. Shott Instagram’dan cheksiz skrolling, avtoplay, doimiy bildirishnomalar va algoritmik tasmalar kabi funksiyalarni cheklashni talab qilmoqda.
Sudda, shuningdek, giyohvand moddalar sotuvchilari va xorijdagi shantaj guruhlari bolalar bilan bog‘lanishi haqida ham gapirildi. Deb Shmillning qizi Bekka 18 yoshida fentanil dozasini oshirib yuborib vafot etgan. Uning so‘zlariga ko‘ra, qizi chat guruhida tanishgan yigit tomonidan zo‘rlangan va keyin kiberbullingga uchragan. Shmill tomonidan asos solingan jamg‘arma tadqiqotlari shuni ko‘rsatdiki, Instagram’da giyohvand moddalar sotuvchilarining 95 foizdan ortiq hisoblari bloklanmagan.
Meta kompaniyasi kelishuvdan so‘ng tarqatgan bayonotida, o‘smirlar kuniga o‘nlab ilovalardan foydalanishini va boshqa platformalar ham shunga o‘xshash choralarni ko‘rishi kerakligini aytdi. Shu bilan birga, Snapchat’ga qarshi ham shunga o‘xshash da’volar ko‘rib chiqilmoqda. Pensilvaniya shtati bosh prokurori Snapchat’ni bolalarni qaram qilishda ayblab da’vo qildi.
Ota-onalar bu kurashni davom ettirishga qat’iy qaror qilgan. Erin Popolo, “Bu kelishuv federal darajada qonunchilikni qabul qilish uchun bosimni kamaytirmaydi. Bu kurash hali tugamagan”, dedi. Sudda qatnashgan ota-onalar ijtimoiy tarmoqlar sababli halok bo‘lgan 398 nafar bolaning ismlari yozilgan banner ko‘tarishgan.
Source: www.aljazeera.com