Keniya hukumati xorijlik fuqarolarning kichik chakana savdo va ko‘cha savdosi bilan shug‘ullanishiga qarshi keng ko‘lamli choralar ko‘rishni boshladi. Prezident Uilyam Ruto 2-sentabr kuni Nayrobidagi Davlat qarorgohida mikro, kichik va o‘rta biznes (MSME) vakillari bilan uchrashuvda xorijliklarning kichik savdo bilan shug‘ullanishiga yo‘l qo‘yilmasligini, bu soha keniyaliklar uchun ajratilishini ma’lum qildi.
Ruto 7-sentabrdan boshlab xorijlik fuqarolar tomonidan boshqariladigan kichik do‘konlarni yopishni boshlashni buyurdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, xorijliklar keniyaliklar bilan ko‘cha savdosi va mayda chakana savdoda raqobatlashmasligi kerak, ammo katta kapital va investitsiya talab qiladigan sohalarda xorijiy investitsiyalar mamnuniyat bilan qabul qilinadi.
Ruto hukumat ma’muriy choralar ko‘rishini, shuningdek, Keniya parlamenti tomonidan ko‘rib chiqilayotgan “Mahalliy kontent to‘g‘risida”gi qonun loyihasi (2025) tezlashtirilishini ta’kidladi. U Milliy Assambleya ko‘pchilik yetakchisi Kimani Ichungva va Savdo vaziri Li Kinyanjuga qonun loyihasini parlament orqali o‘tkazishni jadallashtirishni topshirdi.
Nayrobidagi Og‘a Xon universiteti professori Xesbon Xansen Ovilla bu siyosat keniyalik savdogarlarni himoya qilishga yordam berishini aytdi. “Ha, bu Keniya kichik biznesi va savdogarlarini himoya qilishning eng yaxshi yo‘li. Keniya faqat iqtisodiy rivojlanishni rag‘batlantiradigan kapital olib keladigan investorlarni jalb qilishga harakat qilmoqda, bu esa ish o‘rinlari yaratadi, aks holda kichik xorijiy savdogarlar Keniyaning mustahkam infratuzilmasi va ijtimoiy himoyasidan foydalanib, mahalliy savdogarlarni siqib chiqaradi”, dedi u Al Jazeera telekanaliga.
“Mahalliy kontent to‘g‘risida”gi qonun loyihasi xorijiy kompaniyalardan mahalliy xaridlarni va ish o‘rinlarini ko‘paytirishni talab qiladi. Qonun hali parlament tomonidan qabul qilinmagan. Hukumat 7-sentabrgacha qaysi biznes turlari qamrab olinishi va qancha xorijlik fuqaro ta’sirlanishi haqida to‘liq ro‘yxatni e’lon qilmagan.
Tashqi ishlar vazirligi kotibi Korir Sing’Oei 6-sentabrda xorijlik fuqarolar, agar Keniya qonunchiligiga muvofiq ishlash ruxsatnomalari va litsenziyalariga ega bo‘lsa, qonuniy himoyalanganligini aytdi. U Rutoning so‘zlarini kontekstdan chiqarib talqin qilinganini, ular “Mahalliy kontent” qonuni bilan bog‘liqligini ta’kidladi.
Keniya Milliy statistika byurosi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yil oxirida mamlakatdagi to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar hajmi 1,458 trillion keniya shillingini (11,27 milliard dollar) tashkil etgan, bu 2022-yilga nisbatan 8,5 foizga o‘sgan. So‘rovda qatnashgan xorijiy korxonalar 2024-yil iyun oyida 224 769 kishini ish bilan ta’minlagan, shundan 221 267 nafari keniyaliklar.
Tata Chemicals bilan bog‘liq mojaro kichik savdoga qarshi kurashdan alohida. 28-iyulda Keniya hukumati Tata Chemicals Magadi kompaniyasining Kajiado okrugidagi Magadi ko‘lidagi soda ishlab chiqarish faoliyatini to‘xtatdi. 3-sentabrda Ruto kompaniyani Keniyani tark etishni buyurdi, chunki u mahalliy jamoaga yetarli foyda keltirmagan. Tata Chemicals esa Keniya hukumatiga kerakli ma’lumotlarni taqdim etganini va qonuniy kanallar orqali masalani hal qilishga tayyorligini bildirdi.
Xalqaro biznes maslahatchisi Solomon Kinyanjui ta’kidlaganidek, masala xorijiy investitsiyalarni qabul qilish yoki rad etishda emas, balki xorijiy kapital Keniya iqtisodiyotini to‘ldirishi yoki uni siqib chiqarishidadir. Jurnalist Xafsa Abdivahob Shayx esa siyosat ijobiy va salbiy oqibatlarga olib kelishi mumkinligini aytdi: “Bu keniyaliklar uchun yangi ish o‘rinlari yaratishi va mahalliy bandlikni himoya qilishi mumkin, ammo agar oldindan aytib bo‘lmaydigan tarzda amalga oshirilsa, xorijiy investitsiyalarni to‘xtatishi va biznes xarajatlarini oshirishi mumkin.”
Source: www.aljazeera.com