Turkiya tashqi ishlar vaziri Hakan Fidan juma kuni NTV telekanaliga bergan intervyusida Saudiya Arabistoni Yamanning Huti isyonchilari hujumlari natijasida qondirilmagan harbiy ehtiyojlarga ega bo'lishi mumkinligini va Turkiyaning uch tomonlama mudofaa pakti doirasida qirollikka qanday yordam ko'rsatishni ko'rib chiqishini ma'lum qildi. Fidanning so'zlariga ko'ra, Saudiya Arabistonining AQSh-Eron urushiga tortilishi qabul qilinishi mumkin emas va Ar-Riyod mojaroga qo'shilishni istamaydi.
Vazirning qo'shimcha qilishicha, jangovar harakatlarni to'xtatish maqsadida barcha tomonlarga takliflar yetkazilgan, ammo u bu borada batafsil ma'lumot bermadi. Eron tomonidan qo'llab-quvvatlanayotgan Huti isyonchilari va Saudiya Arabistoni o'rtasida Yaman urushi tobora kuchayib bormoqda. Hutilar Qizil dengiz sohilining katta qismini, jumladan strategik Bob al-Mandab bo'g'ozini ham nazoratga olishga erishdi.
Pokiston ham xuddi shunday mudofaa pakti doirasida Saudiya Arabistonini himoya qilishga va'da bergan. Pokiston harbiy kuchlari vakili general-leytenant Ahmad Sharif Chaudhri payshanba kuni Arab News nashriga bergan intervyusida Islomobod Ar-Riyodni "har qanday darajada", jumladan "jismoniy jihatdan" ham himoya qilishini aytdi, biroq u Ar-Riyod qo'shimcha Pokiston askarlarini so'raganmi yoki yo'qmi, bu haqda ma'lumot bermadi. Pokiston Tashqi ishlar vazirligi hozircha pakt doirasida harbiy javob choralari muhokama qilinmayotganini, Islomobod "vaqti kelganda" harakat qilishini bildirdi.
Uch tomonlama kelishuv — Makka qo'shma mudofaa kelishuvi — 7 avgust kuni Makkada Saudiya valiahti shahzodasi Muhammad bin Salmon, Turkiya prezidenti Rajab Toyyib Erdo'g'an va Pokiston bosh vaziri Shahboz Sharif tomonidan imzolangan edi. Uch davlat 31 avgust kuni Istanbulda bo'lib o'tgan uchrashuvda Ar-Riyodda kotibiyat tashkil etishga kelishib, kelishuvni rasman Makka mudofaa alyansi deb atadi. Kotibiyatni dastlab Pokiston bosh kotibi boshqaradi. Alyansning asosiy tamoyili shundan iboratki, uch davlatdan biriga qurolli hujum uchtasiga ham hujum sifatida baholanadi.
Fidanning ta'kidlashicha, alyans "boshqa davlatlarning suverenitetini hurmat qilish, hududiy yaxlitlik va ichki ishlarga aralashmaslik" asosida qurilgan va boshqa davlatlar uchun ham ochiq. Biroq tahlilchilar pakt ortida qanchalik jiddiy kuch turganiga shubha bildirmoqda, chunki unda NATO asosini tashkil etuvchi yagona qo'mondonlik tuzilmasi va doimiy kuchlar mavjud emas. Uning institutsional shakli, jumladan o'zaro mudofaa bandi qanday ishga tushirilishi hamon noaniqligicha qolmoqda.
Uch tomonlama pakt Fors ko'rfazi davlatlari AQSh-Eron urushiga tortilishdan tobora xavotirlanayotgan bir paytda tuzilgan. AQSh va Isroil fevral oyida Eronga birinchi zarba berganidan buyon davom etayotgan bu urush olti oydan ko'proq vaqtni tashkil etmoqda.
Source: www.aljazeera.com