Birlashgan Millatlar Tashkiloti (BMT) sentabr oyining boshida Nyu-Yorkda bo'lib o'tgan Bosh Assambleyasida Afrika qit'asining haqiqiy hajmini aniqroq aks ettiruvchi xarita proyeksiyalarini qo'llashni rag'batlantirishga qaratilgan rezolyutsiyani qabul qildi. 164 ta a'zo davlat 16-asrda yaratilgan Merkator proyeksiyasi o'rniga Equal Earth proyeksiyasi va boshqa teng maydonli xaritalardan foydalanishni ma'qulladi. Bu Afrika davlatlari uchun katta muvaffaqiyat bo'ldi.
Rezolyutsiyani qo'llab-quvvatlagan Togo tashqi ishlar vaziri Robert Dussey bu borada "g'urur tuyg'usini" bildirdi. Uning so'zlariga ko'ra, "Afrika nihoyat xalqlar hamjamiyatidagi o'z o'rnini tiklash uchun kurashmoqda. Bugungi kunga qadar unga ajratilgan o'rin adolatsiz edi. Bu Afrika haqiqatiga mos kelmaydi, na tarixiy, na geografik, na iqtisodiy jihatdan." Dussey global xaritalar haqidagi munozara faktlar va bilimlar, madaniyat va o'zlikni anglash xaritalarini ramziy ravishda qayta chizish, shuningdek, siyosiy va iqtisodiy voqelik va kuch haqidagi noto'g'ri tasavvurlarni tuzatish bilan bog'liqligini ta'kidladi. Correct the Map Afrika Ittifoqi tomonidan ham qo'llab-quvvatlanadi.
BMT a'zolaridan faqat AQSh rezolyutsiyani rad etdi. AQSh prezidenti Donald Tramp turli siyosiy ramziy harakatlar bilan shug'ullanib, xaritalarda joy nomlarini o'zgartirish buyruqlarini bergan. U Meksika ko'rfazini Amerika ko'rfazi va Ontario ko'lini Amerika ko'li deb qayta nomlash bo'yicha ijro farmoyishlarini imzolagan. BMT rezolyutsiyasi esa, frantsuz tarixchisi Romain Tiquetning DWga aytishicha, global tendentsiyaning bir qismidir. "2000-yillarning oxiri va 2010-yillarning boshidan boshlab universitetlarda, muzeylarda va madaniy muassasalarda, shuningdek, ijtimoiy harakatlar va fuqarolik jamiyatida bilimlarni dekolonizatsiya qilish haqida katta munozaralar bo'lib o'tmoqda", dedi u. Tiquetning so'zlariga ko'ra, ko'plab savollar o'rganilmoqda: "Biz dunyoni qanday kategoriyalar orqali tushunamiz? Qaysi joylardan? Va bundan qanday kuch dinamikasi kelib chiqadi? Kartografiya ham aynan shu kontekstga to'g'ri keladi."
Ko'plab Afrika davlatlari maktab tizimini mustamlaka ta'siridan ozod qilishga harakat qilmoqda, ko'pincha siyosiy sabablarga ko'ra. 2025-yil oktabr oyida Mali hukumati maktab o'quv dasturidan frantsuz tarixini olib tashlashga qaror qildi. Qaror Frantsiya inqilobi haqida o'qitishni to'xtatib, Mali tarixi va boshqa qadimgi G'arbiy Afrika qirolliklariga e'tibor qaratish uchun qabul qilindi. Bir necha yil ichida mamlakat harbiy hukumati sobiq mustamlaka kuchi bilan aloqalarni butunlay uzdi. Mali 2022-yilda Frantsiya bilan harbiy hamkorlikni to'xtatdi va frantsuz askarlari mamlakatdan chiqib keta boshladi. Burkina-Faso va Niger ham xuddi shunday qildi va 2023-yilda uchta davlat Sahel davlatlari alyansini tuzdi.
Tanzaniyadagi Tumaini universiteti Makumira vakili Philemon Mtoi Malining muhim qadam qo'yganini aytdi: "Tarixchi sifatida men o'z tarixini yaxshi tushunmaydigan davlat aniq rahbarlik va yo'nalishga ega bo'lmagan davlatga o'xshaydi, deb hisoblayman. Bu qaror vatanparvarlikni kuchaytirish va milliy o'zlikni anglashni mustahkamlashga qaratilganligi uchun muhimdir." Mtoi Afrikaning boshqa davlatlari, jumladan Gana, Namibiya, Janubiy Afrika va Keniya ham xuddi shunday yondashuvni qo'llaganini qo'shimcha qildi. Uning aytishicha, Tanzaniya ham yaqinda maktab o'quv dasturiga katta o'zgarishlar kiritgan. Endi "Tanzaniya tarixi va etikasi" global tarix o'rnini egallagan majburiy fan bo'lib, u milliy til bo'lgan suahili tilida o'qitiladi. Biroq tarixchi boshqa mamlakatlar va tarixlar haqidagi bilimlarni o'chirib tashlamaslik kerakligi haqida ogohlantirdi. Uning so'zlariga ko'ra, Frantsiya inqilobi kabi muhim global voqealar haqida chuqur bilimga ega bo'lish muhim, ammo bu keyingi bosqichda amalga oshirilishi mumkin.
Maktab ta'limi faqat bir qismdir. Nodavlat tashkilot Africa No Filter Correct the Map kampaniyasini qo'llab-quvvatlagan tashkilotlardan biri edi. U Afrika haqidagi zararli rivoyatlarni o'zgartirish ustida ishlaydi. "Afrika uchun media stereotiplarining narxi" nomli hisobotda aytilishicha, "Afrika noxolis media yoritilishi tufayli har yili 4,2 milliard dollargacha (3,6 milliard evro) ortiqcha foiz to'lovlarini yo'qotishi mumkin." Africa No Filterning san'at va madaniyat bo'yicha xodimi Fransua Budaning aytishicha, ommaviy axborot vositalari Afrikani qashshoq, korruptsiyaga botgan va inqirozga uchragan deb tasvirlashda davom etmoqda. Yangi #NotWaiting kampaniyasi bu tasavvurni o'zgartirishga qaratilgan. "Biz afrikaliklarga murojaat qilmoqdamiz, chunki biz ham Afrika qit'asiga bo'lgan qarashimizni o'zgartirishimiz kerak. Biz o'z-o'zini boqishga qodir bo'lmagan, qashshoq va imkoniyatsiz qit'a qiyofasini qabul qildik. Biz buni ichkilashtirdik va ko'plab ijobiy narsalar sodir bo'layotganiga qaramay, bunga ishondik. Avvalo, ichki o'zgarish bo'lishi kerak", dedi Bouda. #NotWaiting kampaniyasi Afrikadagi ijobiy o'zgarishlar va tashabbuslarni ta'kidlash, siyosiy dasturlar va aktyorlarga e'tibor qaratish, inqiroz haqidagi xabarlarga qarshi turishga qaratilgan kengroq harakatning bir qismidir. U qit'adagi va diasporadagi shaxslarni o'z ichiga oladi, ular "tashqi qo'l qanday yo'l tutishni buyurishini kutmaydigan" odamlardir, dedi Bouda. "Bu afrikaliklar uchun yaxshi", dedi u va ko'plab aktyorlar borligini, ammo yagona muammo ularning "ko'rinmasligi" ekanligini qo'shdi. Kampaniya afrikaliklarning o'zlari tomonidan Afrika haqida ijobiy tasvir yaratish, xalqaro institutlar yoki ommaviy axborot vositalari tomonidan tayyorlanmagan hikoyalarni almashish haqida. "Biz boshidan beri qurmoqdamiz", deyiladi kampaniyani targ'ib qiluvchi video klipda. "Qishloq yo'llaridan tortib gavjum shaharlargacha, qit'ani tashkil etuvchi 54 ta davlat bo'ylab, har kuni favqulodda ishlarni qilayotgan millionlab oddiy odamlar."
Source: www.dw.com