AQSh prezidenti Donald Tramp sun'iy intellekt (AI) sohasida "AI kuch" tuzilmasi va maxsus elchi ("AI saroy amaldori") tayinlanishini e'lon qildi. Bu qaror AI texnologiyalari tobora kuchayib borayotgani va Xitoy bilan raqobat keskinlashgan bir paytda e'lon qilindi. Tramp o'zining Truth Social platformasida AI bo'yicha keskin fikrlarni bildirib, "AI dunyoni egallashi, insoniyatni yo'q qilishi va boshqa yomonliklar — bu yolg'on" deb yozgan edi. Endi esa u AI rivojlanishini sekinlashtirmaslikka va'da berdi, lekin "yomon" holatlarni aniqlash uchun mavjud jinoiy va fuqarolik adliya tizimidan foydalanishni rejalashtirmoqda.
Trampning so'zlariga ko'ra, u yaqin kelajakda "AI saroy amaldori" (AI Czar) tayinlaydi va faqat "yuqori IQ"ga ega shaxslar ariza topshirishlari mumkin. Biroq, bu shaxsning vazifalari, vakolatlari va unga ajratiladigan resurslar haqida aniq ma'lumot berilmagan. Bu qadam Kaliforniya gubernatori Gavin Nyusomning Silikon vodiysidagi texnologiya kompaniyalarini tartibga solish bo'yicha tashabbusiga qarshi harakat bo'lishi mumkin. Nyusom kompaniyalardan AI tizimlariga favqulodda o'chirish tugmasini o'rnatishni talab qilmoqchi.
AQSh va Xitoy o'rtasidagi "AI poygasi" 1960-yillardagi AQSh va sobiq Sovet Ittifoqi o'rtasidagi kosmik poygaga qiyoslanmoqda. AQSh kompaniyalari hozircha yetakchi hisoblanadi va Tramp ularga erkinlik berishni davom ettirmoqchi. Ammo bu nafaqat iqtisodiy manfaatlar, balki Xitoyning yagona superdavlatga aylanish xavfi bilan ham bog'liq. Anthropic kompaniyasi rahbari Dario Amodei o'z maqolasida AI rivojlanishini cheklash va Xitoy bilan kelishuvga erishish zarurligini ta'kidlagan, aks holda Xitoyning AI sohasidagi ustunligi geopolitik hukmronlikka olib kelishi mumkinligini ogohlantirgan.
Xitoyda texnologik taraqqiyot an'anaviy ravishda davlat maqsadlari bilan chambarchas bog'liq. 2017-yilda Xitoy Davlat Kengashi sun'iy intellektning yangi avlodini rivojlantirish rejasini e'lon qilgan edi. Boshqa strategik hujjatda Xitoyning 2030-yilga qadar AI sohasida global hukmronlikka erishish bosqichlari belgilangan. Tartibga solish asosan Xitoy Kibermakon Administratsiyasi (CAC) tomonidan amalga oshiriladi, u litsenziyalar ham beradi. Xitoyda tartibga solish AI modellarining rasmiy siyosiy doktrinaga zid bo'lmasligini ta'minlaydi. Masalan, Xitoyning DeepSeek AI chatboti Tayvan, Tyananmen maydonidagi qirg'in yoki uyg'urlarning zulmi kabi siyosiy jihatdan nozik savollarga javob berishda rejimga sodiq qoladi.
Payshanba kuni Tramp Oq uyda Xitoy prezidenti Si Szinpinni davlat ziyofatida qabul qiladi. AI mavzusi kun tartibida yuqori o'rinda turishi kutilmoqda. AQSh allaqachon AI bilan bog'liq jiddiy xatarlar haqida ma'lumot almashish mexanizmini taklif qilgan. Bu taklif Xitoy vitse-premyeri Xe Lifeng va AQSh moliya vaziri Skott Bessent o'rtasidagi Nyu-Yorkdagi uchrashuvda muhokama qilingan. Bessent "dunyodagi birinchi va ikkinchi AI davlatlari o'rtasida shaffoflikni oshirish juda muhim" degan. Ammo bu borada qaror qabul qilish ikki prezidentga bog'liq. Yillar davomida yuqori samarali AI chiplari va noyob yer elementlariga savdo cheklovlari asosiy muammo bo'lib kelgan va asosiy savdo kelishuvini uzaytirish ham kun tartibida. O'zaro ishonch AI bo'yicha o'zaro yon berishlarga olib keladimi, bu uchrashuvda ma'lum bo'ladi.
Source: www.dw.com