AQSh Daniya va Grenlandiya bilan kelishuv doirasida Grenlandiyada ikkita harbiy baza ochishni rejalashtirmoqda. Bu haqda Reuters agentligi xabar berdi. Kelishuv seshanba kuni Nyu-Yorkda bo'lib o'tadigan Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh Assambleyasi (BMT BA) yig'ilishida imzolanishi kutilmoqda. Biroq hujjat matni hali rasman e'lon qilinmagan.
Bu qadam AQSh prezidenti Donald Trampning Daniyaning avtonom hududi bo'lgan Grenlandiyani anneksiya qilish niyatida ekanligi haqidagi bir necha bor aytgan gaplaridan keyin yuzaga kelgan bir necha oylik keskin qarama-qarshilikdan so'ng amalga oshirilmoqda. Grenlandiya Arktikadagi strategik joylashuvi va noyob mineral resurslari, jumladan, noyob yer metallari bilan muhim ahamiyatga ega.
O'tgan yili diplomatik janjal avj olganda, Tramp harbiy bosqinni istisno qilmadi, bu esa grenlandiyaliklar orasida qo'rquv uyg'otdi. So'rovlarga ko'ra, ularning aksariyati AQSh nazoratini rad etadi. Keskinlik shu yilning yanvar oyida NATO a'zosi bo'lgan Yevropa davlatlari orolga qo'shimcha qo'shin joylashtira boshlaganda cho'qqisiga chiqdi.
NATO rahbari Mark Rutte bilan muzokaralardan so'ng Tramp orolga bostirib kirmasligini, balki kelishuvga erishish uchun harakat qilishini aytdi. U shuningdek, AQShning Grenlandiyani qo'lga kiritishga urinishlariga qarshi chiqqan sakkiz Yevropa davlatiga 10 foizlik savdo tariflari joriy etish tahdidini ham bekor qildi. Shundan so'ng Grenlandiya va Daniya inqirozni yumshatish uchun AQSh bilan muzokaralarni boshladi.
Juma kuni AQSh prezidenti Donald Tramp AQSh Daniya bilan Grenlandiya xavfsizligi va boshqa barcha ehtiyojlari ustidan "doimiy nazorat" o'rnatishga ruxsat beruvchi kelishuvga erishganini da'vo qildi. Trampning so'zlariga ko'ra, kelishuv AQShga "dushmanlar"ning Grenlandiyada harbiy mavjudligini o'rnatishi yoki "nozik investitsiyalar" kiritishini oldini olish uchun veto huquqini beradi. BBC tomonidan keltirilgan AQSh Davlat departamenti rasmiysi bu NATOga a'zo bo'lmagan davlatlar Grenlandiyada baza qura olmasligini va "AQShga tahdid solishi mumkin bo'lgan investitsiyalar" kiritishdan to'sib qo'yilishini anglatishini aniqlik kiritdi.
Dushanba kuni ikkita yangi AQSh bazasi haqidagi xabar paydo bo'ldi. Dam olish kunlari Daniya va Grenlandiya AQSh bilan kelishuvga erishganliklarini tasdiqladilar, ammo bu Grenlandiya suverenitetiga putur yetkazmasligini ta'kidladilar. Grenlandiya Bosh vaziri Yens-Frederik Nilsen Facebook'dagi postida: "Kelishuv bizning qirolligimiz suvereniteti va hududiy yaxlitligini hamda grenlandiyaliklar o'z taqdirini o'zi belgilash huquqini tan oladi", dedi. Dushanba kuni u kelishuvni imzolash arafasida bu "qiyin davrdan keyingi muhim lahza" ekanligini qo'shimcha qildi.
Daniya Tashqi ishlar vaziri Lars Lyokke Rasmussen ham dam olish kunlari bildirgan bayonotida optimistik kayfiyatda edi. "Noaniqlik davri Arktika va Shimoliy Atlantikada xavfsizlikni mustahkamlovchi majburiy kelishuvga yo'l ochadi, deb umid qilamiz", dedi Rasmussen. Xabarlarga ko'ra, kelishuv doirasida AQSh Grenlandiyaning janubida Sovuq urush davridagi harbiy bazani qayta tiklaydi va sharqiy sohilida yana bir baza o'rnatadi. Birinchi baza Narsarsuaqda, aholisi bir necha o'nlab kishiga kamaygan joyda bo'ladi. Ikkinchi baza shimoli-sharqdagi Mestersvigda joylashadi.
AQSh Sovuq urush davrida orolda katta harbiy mavjudotga ega edi. Hozirda shimoldagi Pituffik kosmik bazasida 150 ga yaqin askar doimiy ravishda raketa monitoringini olib boradi. Tramp orolni nazorat qilish Rossiya va Xitoyning Arktikadagi mavjudligini kuchaytirishining oldini olish uchun zarur deb hisoblaydi. Tahlilchilar esa bu davlatlarning mintaqada sezilarli ta'siri yo'qligini ta'kidlaydilar. Shunga qaramay, kelishuv AQShning raqiblari Grenlandiyada baza ochmasligini nazarda tutadi. Rossiya kelishuvga javoban muzokaralarda qatnashmaganini bildirdi. Kreml matbuot kotibi Dmitriy Peskov seshanba kuni jurnalistlarga Arktikada hamkorlik masalasi hozircha kun tartibida emasligini aytdi. Xitoy esa izoh bermadi. Avvalroq NATO vakili ittifoq kelishuvni qo'llab-quvvatlashini va bu "ushbu muhim mintaqada xavfsizlik, barqarorlik va hamkorlikni rivojlantirishga yordam berishini" aytgan edi.
Source: www.aljazeera.com