Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh Assambleyasi doirasida Nyu-Yorkda AQSh, Daniya va Grenlandiya vakillari oʻrtasida imzolangan kelishuv Vashingtonning Arktikadagi strategik mavqeini sezilarli darajada kuchaytiradi. Bu kelishuv uzoq yillik muzokaralar va keskinlikdan soʻng erishilgan boʻlib, Gʻarb ittifoqchilari oʻrtasidagi asosiy kelishmovchilikni bartaraf etdi.
Kelishuvga koʻra, AQSh Grenlandiyaning shimoli-gʻarbidagi Pituffik kosmik bazasidagi faoliyatini modernizatsiya qilishi va kengaytirishi mumkin. Shuningdek, janubdagi Narsarsuaq va sharqdagi Mestersvigda yangi bazalar tashkil etiladi hamda qoʻshimcha mudofaa hududlarini yaratish imkoniyati beriladi. AQSh samolyotlariga Grenlandiya uzra va hududiy suvlarida parvoz qilish, qoʻnish va suv osti kirish huquqi ham beriladi.
AQSh Prezidenti Donald Trump kelishuvni imzolashdan oldin: "Bu Yevropa, AQSh va hamma uchun juda katta yutuq. Grenlandiya uchun esa bu aql bovar qilmas darajada yaxshi boʻladi", — dedi. U BMT Bosh Assambleyasidagi nutqida AQSh "tegishli joylarda yirik harbiy mavjudotni rivojlantirish jarayonini darhol boshlashini" va "ikkita yirik harbiy baza qurishini" maʼlum qildi.
Kelishuv NATO va Yevropa Ittifoqiga aʼzo boʻlmagan davlatlarga Grenlandiyada harbiy inshootlar joylashtirish yoki doimiy harbiy mavjudot oʻrnatishni taqiqlaydi. Investitsiyalar ham "nozik sohalar"da cheklanadi. Kelishuv muddatsiz boʻlib, Grenlandiya mustaqil boʻlgan taqdirda ham NATO aʼzoligini saqlab qoladi va Daniya majburiyatlarini oʻz zimmasiga oladi.
Daniya Bosh vaziri Mette Frederiksen kelishuvni "abadiy davom etishi mumkin boʻlgan bitim" deb atadi. Grenlandiya Bosh vaziri Yens-Frederik Nilsen esa "gʻalaba-gʻalaba-gʻalaba" ekanligini taʼkidlab, "Sizning xavfsizligingiz — bizning xavfsizligimiz, bizning xavfsizligimiz — sizning xavfsizligingiz", — dedi. NATO Bosh kotibi Mark Rutte va Yevropa Kengashi Prezidenti Antonio Kosta ham kelishuvni ijobiy baholadilar.
Kelishuv AQShning Grenlandiyadagi harbiy mavjudotini sezilarli kengaytiradi. 1945-yildan buyon AQSh harbiy mavjudoti 17 ta bazadagi minglab askardan faqat Pituffik bazasidagi 200 nafarga yaqin askarga qisqargan edi. Endi Vashington strategik jihatdan muhim Arktika hududida Rossiya va Xitoy kabi raqobatchilarga qarshi mavqeini mustahkamlaydi.
Source: www.aljazeera.com