Ukraina prezidenti Vladimir Zelenskiy Nyu-Yorkda AQSh va Buyuk Britaniya rahbarlari bilan alohida uchrashuvlar o‘tkazib, Kiyev Rossiya bilan ikki tomonlama “energetik sulh”ga tayyorligini bildirdi. U shuningdek, Rossiya o‘z mamlakatiga qarshi “yangi keng ko‘lamli hujum” uyushtirishni rejalashtirayotgani haqida ogohlantirdi.
Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh Assambleyasida qatnashish uchun Nyu-Yorkda bo‘lgan Zelenskiy AQSh prezidenti Donald Tramp bilan 40 daqiqa davomida uchrashdi. Uchrashuvda Rossiyaning beshinchi yili davom etayotgan to‘laqonli bosqinini tugatishga qaratilgan sa’y-harakatlar muhokama qilindi. Zelenskiy X ijtimoiy tarmog‘ida muzokaralar “ijobiy va samarali” bo‘lganini yozdi. “AQSh ham, Ukraina ham bu ma’nosiz Rossiya urushini qishdan oldin tugatishni istaydi. Biz diplomatiyaga yo‘l ochadigan potentsial deeskalatsiya qadamlarini muhokama qildik”, — deya qo‘shimcha qildi u.
Nyu-Yorkdagi BMT qarorgohida jurnalistlarga bergan intervyusida Zelenskiy, agar Moskva Ukrainaning energetika tizimiga hujum qilishni to‘xtatsa, Kiyev Rossiyaning energetika ob’ektlariga zarbalar berishni to‘xtatishga tayyorligini aytdi. Biroq u Tramp bilan Kiyevning Rossiya neft sanoatiga hujumlarini bir tomonlama to‘xtatishi haqida hech qanday gaplashilmaganini ta’kidladi. “Biz energetik sulhga tayyormiz. Agar ular bizdan dizel va neftni qayta ishlash zavodlariga hujum qilmaslikni istashsa, biz tayyormiz — agar ular bizning energetika tizimimizga, elektr, isitish tizimimizga, suv ta’minotimizga hujum qilmasa”, — dedi u.
Tramp, noyabr oyida bo‘lib o‘tadigan AQSh Kongressiga oraliq saylovlar oldidan benzin narxlarining yuqoriligi sababli reytingi rekord darajada pastga tushgan, so‘nggi kunlarda Ukrainaning Rossiyaning yoqilg‘i ishlab chiqarish quvvatiga yetkazgan katta zarari haqida xavotir bildirgan edi. Uchrashuvdan oldin Tramp jurnalistlarga Zelenskiy bilan Ukraina tomonidan neftni qayta ishlash zavodlariga qilingan hujumlarni muhokama qilishlarini aytdi. “Bu ruslarga jiddiy zarba. Bu dizel narxiga ham jiddiy zarba”, — dedi Tramp. U shuningdek, 2022-yilda Rossiyaning Ukrainaga to‘laqonli bosqinidan boshlangan urushni tugatish yo‘llarini muhokama qilishlarini aytdi. “Menimcha, bu amalga oshadi”, — deya qo‘shimcha qildi u.
AQSh prezidenti o‘tgan hafta ikki davlat bir-birining energetika ob’ektlariga hujum qilishni to‘xtatishga kelishganini aytgan edi, ammo zarbalar deyarli darhol qayta boshlandi. Kreml avvalroq AQShning energetika moratoriysi taklifini ma’qullagan, shu bilan birga Rossiyaning dengiz orqali energiya eksporti va sanksiyalarni qamrab oluvchi choralar ko‘rishga chaqirgan edi. Biroq Zelenskiy Buyuk Britaniya bosh vaziri Endi Byornxem bilan uchrashuvidan so‘ng Telegram’da yozishicha, “ukrainaliklar har kuni raketa va dron hujumlari tahdidi ostida yashayotgan bir paytda” Rossiyaga qarshi sanksiyalarni yumshatish haqida hech qanday gap bo‘lishi mumkin emas. “Hozir razvedka ma’lumotlari bor: Rossiya Ukrainaga qarshi yangi keng ko‘lamli hujumga tayyorlanmoqda”, — deb yozdi u.
Energetik sulhga bo‘lgan yangi intilish har ikki tomonning uzoq masofali hujumlari kuchayganidan so‘ng yuzaga keldi. Rossiya Ukrainaning elektr, yoqilg‘i va port infratuzilmasiga bir necha bor zarba berdi, bu esa harorat pasayishi bilan mamlakat energetika tizimiga yanada zarar yetkazish xavfini oshirmoqda. Ukraina rasmiylariga ko‘ra, 15-sentabr kuni Rossiya Ukraina bo‘ylab 200 ga yaqin dron uchirdi, Kiyevdagi yoqilg‘i quyish shoxobchalari, shuningdek, boshqa joylardagi energetika va port infratuzilmasiga zarba berdi. Ukraina esa Rossiya neft sanoatiga qarshi kampaniyasini kengaytirib, uzoq masofali dronlar yordamida Ukraina chegarasidan 3000 km (1860 milya) uzoqlikdagi neftni qayta ishlash zavodlari va boshqa energetika ob’ektlariga zarba bermoqda. Reuters agentligining sanoat manbalariga tayanib xabar berishicha, 20-sentabrdagi hujum 2024-yilda kuniga taxminan 230 ming barrel xom neftni qayta ishlagan Moskva neftni qayta ishlash zavodini xom neftni qayta ishlashni to‘xtatishga majbur qilgan.
Rossiya qish yaqinlashganda Ukrainaning isitish va elektr inshootlarini yana bombardimon qilishidan qo‘rqib, Zelenskiy Tramp bilan qishki havo mudofaasi paketini muhokama qilganini va qo‘shimcha Patriot havo mudofaa raketalarini so‘raganini aytdi. Bu raketalar Ukrainaning Rossiyaning ballistik raketalarini urib tushirishga qodir yagona qurolidir. AQSh-Isroilning Eronga qarshi urushi hamda Rossiyaning Ukraina bilan urushi global Patriot zaxiralarini, jumladan AQSh zaxiralarini ham tugatdi. Zelenskiy qishda AQSh zaxiralaridan Patriot olish evaziga Ukrainaning Germaniya bilan kelishuvidan kelajakdagi tutqich raketalar yetkazib berishni almashtirishini aytdi. Germaniya 2027 va 2028-yillarda Ukrainaga 600 ta Patriot yetkazib berishga rozi bo‘lgan. U jurnalistlarga bu g‘oya rad etilmagani “yaxshi qadam” ekanini aytdi, ammo Tramp hali bu taklifga rozi bo‘lmaganini tan oldi. Uning so‘zlariga ko‘ra, Ukrainaning o‘zi litsenziya asosida Patriot ishlab chiqarishni boshlashi bo‘yicha muzokaralar davom etmoqda. Buyuk Britaniya bosh vaziri Byornxem esa muzokaralar chog‘ida Trampga Ukraina-Rossiya energetik sulhini talab qilish uchun lobbichilik qilganini aytdi. Byornxem shuningdek, Kiyevga infratuzilma uchun qo‘shimcha moliyaviy yordam va’da qildi.
Source: www.aljazeera.com